Hayatta belirsizlik bazen kaçınılmaz olur. Ani yaşam değişiklikleri, beklenmedik iş durumları ve ikili ilişkiler gibi kontrolümüz dışında gelişen olaylar bizi fiziksel ve ruhsal açıdan zorlayabilir. Hayat koşullarının aniden değiştiği, geleceğin neler getireceğinin ise belirsiz olduğu bu günlerde kişinin olumsuz ve stresli tepkiler vermesi gayet normaldir. Ancak önemli olan, belirsizlik dönemlerinin ardından hızla toparlanmak ve işleri tekrar rayına sokmak için gereken adımları atmaktır. Bunun için de kötü duyguların kontrolü ele geçirmesine izin vermeden ilerlememiz, ayrıca şartlar ne olursa olsun dayanıklılığımızı korumamız gerekir. Elbette bu tür kasların tam performans çalışması belirli egzersizlerin tekrarına bağlıdır. Tıpkı fiziksel kas kütlesinde olduğu gibi ruhu ve zihni ilgilendiren bu kasların da düzenli pratikle geliştirilmesi mümkündür.
Kontrol duygusu psikolojik açıdan neden önemlidir?
Yaşamdaki kontrol hissi, bir tür stres yönetimi ve farkındalık yetisidir. Aslında bu his, kişinin çevresinde yaşanan her şeyi kontrol ettiğini göstermez. Çünkü yaşamdaki çoğu şey bireyin kontrol becerisinin dışında kalır. Bu nedenle hissedilen kontrol duygusu da karşılaşılan sürpriz durumlara verilen tepkiyi yönetme haliyle ilgilidir. Psikolojide bu durum, öz yeterliliğin ve bilincin yüksek olduğunu belirtir.
Kontrol duygusu gelişmiş birey; yaşananları kadere, ekonomiye veya başkalarına bağlamak yerine daha geniş bir perspektiften ele alır. Net veriler ve gözlem sonucu kendi tepkilerini ölçme şansı edinir. Böylece zorluklara bir sorumlu atamakla uğraşacağına, onları nasıl yöneteceğini ve etki kapasitesinin nerede durduğunu düşünür. Bu da onu plansız durumlar karşısında duygularını yönetebilen, stres ve baskıyı dizginleyebilen, güçlü bir insan yapar. Kontrol hissi, kontrol alanına dair edinilecek farkındalık aracılığıyla artırılabilir. Kendini güçlü ve kontrol hissetmek ise zorlukların üstesinden daha kolay gelmekle yakından ilişkilidir.
Kontrol duygusu nasıl geliştirilir?
Zor deneyimler hayatın kaçınılmaz bir parçası olsa da beklenmedik sürprizlerle karşılaşma anında verilen tepki kontrol edilebilir. Kötü deneyimlerle başa çıkma kapasitesini artıran kontrol duygusu, tıpkı bir kas gibi geliştirilebilir özelliktedir. İşin temelinde ön yargıları yıkmak, düşünce kalıplarının farkına varmak ve günlük alışkanlıklarda ufak değişiklikler yapmak yatar:
1. Çabaya odaklanmak
Günümüz modern yaşamındaki stres kaynaklarının başında, sonucunu kontrol edemediğimiz fakat uğruna enerji harcadığımız durumlar gelir. İş mülakatları, aile görevleri veya başkasına olan hislerimiz karşısında bazen istediğimiz sonucu alamayız. Bu nedenle o kadar çabanın ardından sanki tüm enerjimiz boşa gitmiş gibi hissederiz. Oysa her deneyim bir kazançtır ve bizden kaynaklı olmayan durumlar kontrol kapasitemizin dışındadır. Bu süreçte dayanıklılığı korumak için yapılacak en iyi şey sonuç yerine sürece odaklanmaktır. Böyle olduğu zaman işler istediğimiz gibi sonuçlanmasa bile süreç içinde elde ettiğimiz kazançlarımızdan mutluluk duyabiliriz.
2. Kabullenmek
Kabullenmek, genellikle sanılanın aksine pes etmekle aynı şey değildir. Aksine, kontrol edilemeyeni bırakarak özgürleşme halidir. Psikolojik dayanıklılığı pekiştiren bu beceri, kontrol edemeyeceğimiz durumlar karşısında zorlamamızı önleyerek bunun ardından oluşacak tükenmişliği ortadan kaldırır. Gerçekleri olduğu gibi kabullenmek, bazen ne yöne gideceğimize karar vermemize de yardımcı olur. Elde edilen bu farkındalık sayesinde enerjimizi bize daha iyi gelecek alanlara yönlendirebiliriz.
3. Öz yeterliliği geliştirmek
Genellikle yaşamdaki kriz anlarında kontrol hissi ortadan kaybolurken yerine aşırı stres birikir. Bu anlarda direksiyonda bizden başkasının oturduğuna inanır ve tamamen kontrolden çıkmış hissederiz. Halbuki işin sırrı kolay ve tekrarlanan mikro hedeflere odaklanmaktır. Örneğin; sabahları yatağı toplamak, gün içinde 15 dakikalık egzersiz yapmak veya bir e-postayı yanıtlamak da büyük eylemler kadar değerlidir. Hatta bu tür basit eylemler, kontrol hissini çok daha fazla geliştirme potansiyeline sahiptir. Çünkü insan beyni, görevin zorluğundan bağımsız olarak onu tamamlama halinden etkilenir. Bu tür küçük zaferlerin farkına varmamız da öz yeterliliğimizi geliştirerek bize kaybettiğimiz kontrol hissini yeniden kazandırabilir.
4. Olumsuz kalıpları yıkmak
Zor zamanlardan geçerken geliştirilen düşünce biçimi, kontrol hissi ve dayanıklılık üzerinde büyük etkiye sahiptir. Psikolojide “öğrenilmiş iyimserlik” olarak geçen yaklaşım; insan zihninin deneyimleri yorumlama biçiminin, düşünce yoluyla değiştirilebileceğini gösterir. Belirli bir konuda sahip olduğumuz olumsuz kalıpları fark ederek bunların yerine olumlu olanları koymak, zorlukları yönetme biçimimizi yakından ilgilendirir. Sadece sahip olduğumuz bakış açısını değiştirerek bile zorlukların üstesinden gelebileceğimizi anlamak ise çaresizlik hissini tamamen engelleyebilir.
Psikolojik direnci geliştirme ipuçları
Hayatın beklenmedik tepkileri karşısında kendinizi güçsüz, çaresiz ve mutsuz hissettiğiniz anlarda içsel direncinizi artırmak için;
- Kısa meditasyon ve nefes egzersizleri yapabilir,
- Doğada zaman geçirebilir,
- Küçük hedefler belirleyebilir,
- Düşünceleri yazıya dökebilir veya
- Sosyal ağınızı canlı tutabilirsiniz.
Kaynak: tinybuddha, everydaypeacebuilding
İlginizi çekebilir: Duygular kontrol edilebilir mi?