Bazı günler bedenen çok yorulmamış olsak bile işten sonra hiçbir şeye enerjimiz kalmaz, tabir yerindeyse kolumuzu kaldıracak halimiz olmaz. Bilgisayarı kapatır, arkadaş buluşmalarını erteler ve eve gelip kendimizi sadece koltuğa atarız. O an yapılacak listeleri, ertesi günün sorumlulukları ve yetişmeyen işler gözümüze görünmez. Ama durum, arka planda sürekli çalışmaya devam eden zihin için aynı değildir. Üstelik bu durumda hissedilen zihinsel yorgunluk, fiziksel yorgunluktan oldukça farklıdır. Beden dinlenmek istiyor olmasına rağmen kendimizi asıl ağır hissettiğimiz yer dikkatimiz, karar verme gücümüz ve düşüncelerimiz olur. Dolayısıyla bazen basit bir akşam yemeği bile fazla gelebilir, mesajlara dönmek külfet gibi hissettirebilir ya da iç motivasyon bulmak bir hayli zorlaşabilir.
Bu yorgunluk çok çalışmaktan ziyade genellikle gün içinde sürekli bölünmekten veya aynı anda çok fazla karar vermekten kaynaklanır. Bazen duygusal olarak kendimizi tutmamız, işten zihinsel olarak kopmakta zorlanmamız ve dinlenme zamanında bile kontrolü elden bırakmamız da zihinsel yorgunluğu artırarak en sonunda fiziksel tükenmişliğe yol açabilir.
Mesai sonrası zihinsel yorgunluk nedir?
Mesai sonrası zihinsel yorgunluğu; iş günü bittikten sonra zihnin hala yoğun, dağınık ya da ağır hissetmesi olarak düşünebiliriz. Bu durum, dinlenmek istememize rağmen gerçekten gevşeyemediğimiz anlarda kendini daha net gösterir. Yoğun bir günün ardından bir şeyler izlemeye karar versek bile platformlar arasında geçiş yaparak ne istediğimizi bulamayabiliriz veya yorucu olacağı düşüncesiyle yakın çevremizden gelen cevapsız çağrılara dönüş yapmak istemeyebiliriz.
Hepimizin zaman zaman yaşadığı bu yorgunluk çoğu zaman gün içinde harcanan zihinsel eforla ilgilidir. Tüm gün farkında olmasak da dikkati sürdürmek, karar almak, sorun çözmek, duyguları düzenlemek, insanlarla iletişim kurmak ve sürekli yeni bilgi işlemek için zihinsel kaynaklarımızı tüketiriz. Görünürde büyük görevlerin tamamlanmamış olması da pek bir şey değiştirmez. Çünkü bu durumda özellikle gün içinde karşımıza çıkan çok sayıdaki küçük karar ve basit seçim etkilidir. Ne giyeceğimizden akşam yemeğinde ne yiyeceğimize ya da en basitinden rahatlamak için hangi konfor filmi izleyeceğimize kadar art arda yapılan seçimler, bir yerden sonra zihnin sağlıklı değerlendirme becerisini zorlamaya başlar.
Mesai sonrası zihinsel yorgunluk özellikle şu şekillerde ortaya çıkabilir:
- Eve geldikten sonra hiçbir şeye başlamak istememek
- Basit kararları bile ertelemek
- Sosyal konuşmalara tahammül edememek
- Zihnin sürekli işte kalan konulara dönmesi
- Dinlenirken suçluluk ya da huzursuzluk hissetmek
- Ekrana bakarak vakit geçirmek ama gerçekten rahatlayamamak
- Uykuya geçmeden önce ertesi günün işlerini düşünmek
İş bitse de zihin neden kapanmaz?
İşten sonra toparlanabilmek için ihtiyacımız olan tek şey fiziksel olarak ofisten çıkmak veya bilgisayarı kapatmakla ilgili bir konu değildir. Çünkü zihnin deiş düşüncelerinden ve stresten uzaklaşabilmesi gerekir. Psikolojide bu durum, işten psikolojik olarak kopabilme becerisiyle açıklanır. İş dışı zamanda işten zihinsel olarak uzaklaşabilmenin daha düşük yorgunluk ve daha olumlu ruh haliyle ilişkili olabileceğini gösteren bir çalışma da bu fikri destekler niteliktedir.
Aslında iş sonrası zihnin rahatlamaya geçişini baskılayan temel faktörlerden biri tamamlanmamış görevlerdir. Bu nedenle o gün için mesai bitmiş olsa bile kendimizi tamamen gevşemeye, dinlenmeye veya eğlenmeye hazır hissetmeyiz. Zihinde açık birer sekme gibi kalan bu yarım yamalak sorumluluklar, teknik olarak çalışmasak bile zihinsel enerjiden çalmaya devam eder. Bir diğer neden ise iş hakkında tekrar tekrar düşünme halidir. İşle ilgili ruminasyon; gün bittikten sonra aynı konuyu zihinde döndürmek, yapılan konuşmaları yeniden değerlendirmek ya da olası hataları tekrar tekrar düşünmek şeklinde görülebilir.
Mesai sonrası zihinsel yorgunluk nasıl azaltılır?
Mesai sonrası yorgunluk hissinin temel kaynağı, zihnin gün boyunca aktif kalmasıdır. Bu nedenle toparlanma için de zihne ihtiyacı olan dinlenme alanını sağlamanız gerekir. Çoğu zaman büyük adımlar atmak yerine rutinde yapacağınız ufak değişiklikler, zihne görev tamamlama hissini vererek bu sağlıksız döngüden çıkmanıza yardımcı olabilir:
- Mesai bitiminde kısa bir kapanış rutini oluşturmak zihnin işten ayrılmasını kolaylaştırabilir. Ertesi gün yapılacakları yazmak, açık işleri tek listede toplamak ve bilgisayarı bilinçli şekilde kapatmak bu geçişi destekleyebilir.
- Bitmeyen işleri zihinde taşımak yerine görünür bir listeye aktarmak sandığınızdan fazla rahatlatıcı olabilir. Böylece zihin aynı konuları tekrar tekrar hatırlatmak zorunda kalmayacağından rahatlama evresine daha hızlı geçebilir.
- Eve gelir gelmez ekrana gömülmek yerine kısa bir geçiş aktivitesi yapmak işe yarayabilir. Yürüyüş, yoga pratiği, duş almak, kıyafet değiştirmek, yemek hazırlamak ya da birkaç dakika sessiz kalmak zihne yeni bir ritme geçtiğini hissettirebilir.
- Akşam saatlerinde karar sayısını azaltmak zihinsel yükü hafifletebilir. Ne yiyeceğinizi, ne giyeceğinizi ya da hangi küçük işleri yapacağınızı önceden sadeleştirmek ve gerekirse haftalık öğünleri tek seferde planlamak, gün sonunda daha az düşünmenizi sağlayabilir.
- İş bildirimlerini belirli bir saatten sonra kapatmak, dinlenme zamanının bölünmesini azaltabilir. Tamamen mümkün değilse bile acil durumlar dışında mesajlara dönülecek net bir zaman aralığı belirlemek sizin için faydalı olabilir.
- Dinlenmeyi sadece pasif ekran zamanıyla sınırlamamak önemlidir. Bazen kısa bir yürüyüş, hafif esneme, kitap okumak, müzik dinlemek ya da biriyle sakin bir sohbet etmek zihni daha iyi toparlayabilir.
- Uykuya geçmeden önce iş kontrolü yapmamak, zihnin gece boyunca görev modunda kalmasını azaltabilir.
İşten sonra gerçekten dinlenebilmek, gün içinde ne kadar çalıştığınız kadar işten nasıl çıktığınızla da ilgilidir. Bu yüzden toparlanmanın ilk adımı, işin bittiği anı biraz daha görünür kılmak ve akşam saatlerinde zihne yeniden kendine ait bir alan açmaktır.
Kaynak: clevelandclinic, occupationalhealthpsychology
İlginizi çekebilir: Zihninizi canlandırmanıza yardımcı olacak öneriler