Bir eşyayı atmak bazen düşündüğümüzden çok daha zor olabilir. Çünkü mesele çoğu zaman o eşyanın kendisi değildir. Eski bir fincan, yıllardır saklanan bir konser bileti ya da kullanılmayan bir çanta; her biri bir anıyı, bir duyguyu ya da hayatımızın belirli bir dönemini temsil edebilir. Bu nedenle evlerde biriken şeyler yalnızca nesnelerden ibaret değildir; çoğu zaman geçmişimizin sessiz tanıklarıdır.
Bu yüzden dağınıklık, çoğu zaman sanıldığı gibi yalnızca bir düzen meselesi değildir. Daha derinlerde kişisel geçmişle, duygularla ve alışkanlıklarla örülü bir hikâye taşır. Bu nedenle konuya yalnızca “toparlanması gereken bir ev” gibi bakmak çoğu zaman yetersiz kalır. Bu noktada mesele sadece “dağınık bir yaşam alanı” değil, daha çok eşya biriktirme davranışının arkasındaki duygusal ihtiyaçlardır.
Bu yazımızda, dağınıklığın yalnızca fiziksel bir mesele olmadığını; hangi duygusal katmanlardan beslendiğini ve bazı eşyaları bırakmanın neden bu kadar zor geldiğini birlikte anlamaya çalışacağız.
Eşyaları biriktirmek ne zaman bir sorun haline gelir?
Uzmanlar dağınıklığı, “yaşam alanında karmaşa yaratan, çok sayıda ve dağınık halde bulunan eşyalar” olarak tanımlıyor. Ancak burada önemli bir ayrım var: Her dolu ev dağınık değildir, her dağınık görünen ev de aslında sorunlu bir yaşamı işaret etmez.
Uzmanların sıkça vurguladığı gibi, “Benim dağınıklığım size ait değildir.” Bir ev dışarıdan kalabalık görünebilir ama içinde yaşayan kişi için oldukça işlevsel olabilir. Önemli olan, bu düzenin kişinin hayatını nasıl etkilediğidir.
Eğer yemek masası sürekli dağınık olduğu için kullanılmıyorsa, sürekli “sonra hallederim” denilen işler birikip zihinsel yük yaratıyorsa ya da evin içinde dolaşmak bile yorucu hale geldiyse, işte o noktada dağınıklık sadece fiziksel değil, duygusal yük olmaya başlar.
Eşyaların ardındaki görünmeyen duygular
Eşya biriktirmenin en önemli nedeni çoğu zaman eşyaların kendisi değil, onlara yüklenen anlamdır. Birçok insan için bir eşyayı saklamak, yalnızca bir nesneyi korumak değil; bir dönemi, bir hatırayı ya da eski bir “ben” halini de yanında tutmaktır. Bu nedenle bu bağların en yoğun görüldüğü yer genellikle hatıralardır.
Yas ve hatıralar
Sevilen birine ait bir eşya, çoğu zaman sıradan bir nesne olmaktan çıkar. Bir kupayı, fotoğrafları veya bir kıyafetini saklamak ya da atamamak, o kişiye dair bağı koruma çabası gibi hissedilebilir. Oysa gerçek bağ nesnede değil, hafızadadır.
İnsanlar çoğu zaman “değersiz” görünen şeyleri değil, hayatlarının izlerini saklar. Eski bir çanta, bir yolculuğun, gençliğin ya da “o dönem başka biriydim” hissinin sembolüne dönüşebilir. Bu nedenle bir eşyayı bırakmak, sadece fiziksel bir karar değil, duygusal bir vedadır.
Duygusallık: “Bunu atarsam sanki her şey silinecek” hissi
Birçok insan için eşyalar, duyguların somut halidir. Özellikle hatıra niteliği taşıyan nesneler birikir. Doğum günü kartları, eski notlar, küçük hediyeler… Bir noktadan sonra zihin, “Bunları saklıyorum çünkü hepsi bir hatıra” diyerek eşyaları bu anlamla kodlamaya başlar. Ancak zamanla bu hatıralar kutulara sığmayacak kadar büyür.
Asıl mesele burada şudur: Hatırlamak için gerçekten her nesneye ihtiyacımız var mı? Yoksa bazı duyguları zihnimizde ve kalbimizde taşımak yeterli mi?
Erteleme alışkanlığı ve zihinsel yük
Eşya biriktirme davranışını besleyen bir diğer unsur ertelemedir. Ancak bu çoğu zaman tembellikten değil, duygusal kaçınmadan kaynaklanır.
Anısı olduğu için atmaya kıyamadığımız her eşya, aslında ertelenmiş bir karar gibidir. “Sonra bakarım” dediğimiz her şey, zamanla zihnimizde bir yük haline gelir. Bu yük arttıkça, karar vermek daha da zorlaşır.
Böylece bir döngü oluşur; erteledikçe birikir, biriktikçe karar vermek zorlaşır, zorlaştıkça yeniden ertelenir.
Geçmişten gelen alışkanlıklar ve “bir gün lazım olur” hissi
Bazı insanlar için eşya saklamak, geleceğe karşı bir güven alanı oluşturur. Özellikle maddi olarak zor dönemler yaşamış ya da göç deneyimi olan ailelerde bu durum daha belirgindir.
“Bir gün lazım olur” düşüncesi, aslında geçmişteki deneyimlerin bugüne taşınmış halidir. Bu yüzden bazı eşyaları atmak, sadece fiziksel değil, güven hissinden de küçük bir uzaklaşma anlamına gelebilir.
Kimlik meselesi: “Ben aslında kimdim?”
Eşyalar bazen geçmişteki bir kimliği temsil eder. Spor yapma hevesiyle alınmış ama hiç kullanılmamış ekipmanlar, başlanıp yarım kalmış kurs kitapları ya da “bir zamanlar çok severdim” denilen nesneler…
İnsan bazen o eşyalarla birlikte eski bir versiyonunu da saklar. Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkar: O eski versiyonu korumak mı gerekir, yoksa bugünkü hayat için alan açmak mı?
Eşya biriktirme davranışı çoğu zaman konuşulmaz. Çünkü beraberinde kişilerde utanç duygusunu da getirebilir. Özellikle sosyal medyanın etkisiyle “kusursuz ev” algısı güçlendikçe, insanlar kendi yaşam alanlarını daha fazla yargılayabilirler.
Oysa gerçek şu ki, dağınıklık oldukça insani bir durumdur. Kadın ya da erkek fark etmeksizin herkesin yaşamında farklı dönemlerde ortaya çıkabilir. Ancak toplumda bunun yükü çoğu zaman eşit dağılmaz.
Peki bu döngü nasıl değişir?
Değişim çoğu zaman büyük adımlarla değil, küçük farkındalıklarla başlar. Uzmanların bu noktada önerdiği en önemli şeylerden biri şudur: Bir odaya bakarken önce kendinize şu soruyu sormak gerekir:
“Ben bu odada nasıl hissetmek istiyorum?”
Bu soru netleşmediğinde, her şey eşit derecede önemli görünür. Ama anlam ortaya çıktığında, karar vermek de kolaylaşır.
Bir diğer önemli nokta ise şudur: Düzenlemek, sadece yer değiştirmek değildir. Gerçek düzenleme, bir şeyin neden orada olduğunu sorgulamayı gerektirir.
Bazen insanlar bir eşyayı bırakmadan önce onun hikâyesini anlatmaya ihtiyaç duyar. Örneğin biri, lise yıllarından kalan bir kitabı eline aldığında aslında sadece bir ders kitabına bakmaz; o dönemdeki kendisini, sınav stresini, arkadaşlarını ve o zamanlar kurduğu hayalleri hatırlar. Ya da dolabın en arkasında unutulmuş bir kıyafeti gördüğünde, onu giydiği bir günü, bir buluşmayı ya da o zamanki ruh halini düşünür. Hikaye görünür hale geldiğinde ise o eşya, taşınması gereken bir yük olmaktan çıkıp sadece bir hatıraya dönüşür.
Eşyalar değil, anlamlar kalır
Günün sonunda mesele aslında hiçbir zaman sadece eşyalar değildir. Mesele, onların bize ne anlattığıdır.
Bir şeyi bırakmak, çoğu zaman onu yok etmek anlamına gelmez. Aksine, o anlamı zihnimizde doğru yere koyabilmekle ilgilidir. Hatıralar eşyaların içinde değil, bizde yaşar.
Bu yüzden asıl soru şudur: “Bunu neden saklıyorum?” değil… “Ben aslında neyi kaybetmekten korkuyorum?”
Bu sorunun cevabı bulunduğunda, dağınıklık artık bir problem olmaktan çıkıp bir farkındalık alanına dönüşür. Ve belki de en önemlisi, insan kendi yaşamına yeniden alan açmaya başlar.
Kaynak: theguardian
İlginizi çekebilir: Geçmişi düşünmeden duramamak: Ruminasyon nedir ve nasıl durdurulur?