Dünyada sadece Guyana olarak bilinen ülke gıda ihtiyacının tamamını kendi karşılıyor. Diğer ülkeler, savaşların, doğal afetlerin ve ticaret anlaşmazlıklarının gıda tedariği üzerindeki etkilerine karşı savunmasız durumda. Bu yazımızda, Guyana’nın ithalata ihtiyaç duymadan tüm vatandaşlarını besleyebilecek kadar gıda üretimini sizler için kaleme aldık.
Guyana’nın üretim ve tüketimdeki başarısı
Nature Food’da 2025’in Mayıs ayında yayınlanan bir araştırma, tüm ülkelerin üçte birinden fazlasının yedi temel gıda grubundan ikisinden fazlasında kendi kendine yeterlilik şartını sağlayamadığını gösteriyor. Bu araştırmaya göre, sadece Guyana yedi besin grubunun tamamında kendi kendine yeterliliği sağlıyor ve Çin ve Vietnam da altı besin grubunda kendi kendine yeterlilik sergiliyor. Yedi besin grubu arasında meyve, sebze, süt ürünleri, balık, et, bitkisel proteinaraştırma, tüm ülkelerin üçte birinden fazlasının yedi temel gıda grubundan ikisinden fazlasında kendi kendine yeterlilik şartını sağlayamadığını gösteriyor. Bu araştırmaya göre, sadece Guyana yedi besin grubunun tamamında kendi kendine yeterliliği sağlıyor ve Çin ve Vietnam da altı besin grubunda kendi kendine yeterlilik sergiliyor. Yedi besin grubu arasında meyve, sebze, süt ürünleri, balık, et, ve nişastalı temel gıdalar bulunuyor.
Araştırma, ülkelerin %65’inin et üretiminde yüksek bir öz yeterlilik sergilediğini ve bu besin grubu açısından beslenme ihtiyaçlarının fazlasıyla karşılandığını belirtiyor. Sahra Altı Afrika’da ise önemli beslenme eksiklikleri söz konusu.
Güney Amerika’nın kuzey kıyısındaki Guyana yeterli gıda üretebilme kapasitesine tam anlamıyla sahipken araştırma kapsamında test edilen ülkelerin yedisinden sadece biri beş veya daha fazla besin grubunda yeterlilik sergiliyor. Bu durum, aslında Guyana’nın hem üretim hem de tüketim açısından oldukça başarılı olduğunu gösteriyor.
Guyana hakkında detaylar
Başkenti Georgetown olan Guyana, Dünya’daki en düşük nüfus yoğunluğuna sahip ülkeler arasında yer alıyor. Nüfusu yaklaşık 840.000 olan Guyana, etnik çeşitliliğe sahip bir ülke olarak biliniyor. Bununla birlikte, ülkedeki insanların büyük çoğunluğu kıyı şeridinde yaşıyor.
Bu ülke, endemik yaban hayatı, olağanüstü manzaraları ve eşsiz kültürel yapısıyla keşfedilmeye değer bir lokasyon. Ülke, tropik yağmur ormanlarıyla ve Kaieteur Şelalesi’yle fazlasıyla ilgi çekiyor.
Küresel petrol ticaretinin önemli bir paydaşı olan bu ülkede şeker ve pirinç üretimi de fazlasıyla yaygın. Bunlarla birlikte, Guyana’da altın, kereste ve boksit de üretiliyor.
Araştırmanın diğer bulguları
Araştırma, aynı zamanda besin değeri yüksek bitkilerde küresel bir eksiklik olduğunu da vurguluyor. Çalışmaya dahil olan ülkelerin yarısından azı, yeterli miktarda fasulye, mercimek ve kuru yemiş gibi bitkisel proteinlerle birlikte nişastalı karbonhidrat üretebiliyor. Araştırmaya göre, ülkelerin sadece %24’ü yeterli miktarda sebze yetiştirebiliyor.
Avrupa ve Güney Amerika, genel olarak diğer ülkelere kıyasla kendi kendine yeterliliğe daha yakın. Bir diğer yandan, küçük ada devletleri, Arap Yarımadası ülkeleri ve düşük gelirli ülkeler gıda konusunda ithalata fazlasıyla bağımlı. Afganistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Makao, Katar ve Yemen, herhangi bir gıda grubunda kendi kendine yeterli sayılacak kadar üretim yapamıyor.
Kendi kendine yeterlilik durumu nasıl yorumlanmalı?
Göttingen Üniversitesi araştırmacısı ve çalışmanın yazarı Dr. Jonas Stehl, düşük öz yeterliliğin doğası gereği kötü olmadığını ifade ediyor. Bir ülkenin ihtiyaç duyduğu gıdanın büyük çoğunluğunu üretmemesinin geçerli ve bazen de faydalı nedenleri bulunabiliyor.
Örneğin, bir ülke nüfusunun ihtiyacını karşılayacak kadar yiyecek yetiştirmek için yeterli yağmura, kaliteli toprağa ya da istikrarlı sıcaklıklara sahip olmayabilir. Stehl, aynı zamanda gıda üretimine daha uygun bölgelerden gıda ithal etmenin maliyet açısından verimli olabileceğini de belirtiyor. Bir diğer yandan, düşük öz yeterlilik seviyesi ülkenin kuraklık, savaş ve ihracat/ithalat yasakları gibi ani küresel durumlara yanıt verme yeteneğini azaltabiliyor.
Ulusal gıda açısından kendi kendine yetebilen ülkeler, artan milliyetçilik ve diğer ülkelere olan bağımlılığı azaltma arzusuna da işaret edebiliyor. Bu durum, kendi kendine yeterliliğin kapsamlı siyasi değişimleri yansıtabildiğini gösteriyor.
Son olarak, Dr. Jonas Stehl’in dayanıklı gıda tedarik zincirleri oluşturmanın halk sağlığını güvence altına almak için şart olduğunu söylediğini belirtmek istiyoruz.
Kaynak: Nature Food
İlginizi çekebilir: Temiz gıdaya erişim: Ne yediğimizi gerçekten biliyor muyuz?