Neden gördüğümüz rüyaların hepsini hatırlamıyoruz?

Bazen sabah uyandığımızda gördüğümüz bir rüyanın bütün ayrıntılarını hatırlarız. Kimlerle konuştuğumuzu, nerede olduğumuzu, hatta hissettiğimiz duyguları bile anlatabiliriz. Bazense az önce çok gerçekçi bir deneyim yaşadığımızı bilir ancak birkaç saniye sonra ne gördüğümüzü tamamen unuturuz. Hatta bazı sabahlar hiç rüya görmediğimizi düşünürüz.

Oysa bilimsel araştırmalar, çoğumuzun her gece birden fazla kez rüya gördüğünü ortaya koyuyor. ABD Ulusal Nörolojik Bozukluklar ve İnme Enstitüsüne (NINDS) göre, bir gecelik uyku sırasında yaklaşık iki saatimizi rüya görerek geçirebiliyoruz. Buna rağmen gördüklerimizin büyük bölümünü hatırlamıyoruz.

Peki, zihnimizde bu kadar canlı deneyimler yaşarken uyandığımızda neden çoğunu unutuyoruz? Rüyalarımızı hatırlamak gerçekten mümkün mü, yoksa beynimiz onları bilinçli olarak mı siliyor?

Rüyalarımızı neden hatırlamıyoruz?

Öncelikle rüya görmenin ve rüyayı hatırlamanın birbirinden farklı süreçler olduğunu bilmek gerekiyor. Rüya görmek, uyku sırasında beynimizin oluşturduğu zihinsel deneyimleri ifade ederken bir rüyayı hatırlayabilmemiz için o deneyimin hafızamızda iz bırakması ve uyandığımızda yeniden hatırlanabilmesi gerekiyor.

Gün içinde yaşadığımız olayların bir kısmı kısa süreli hafızamızda kalırken bazıları uzun süreli anılara dönüşüyor. Uyku sırasında ise beynimizin çalışma biçimi tamamen değişiyor. Dolayısıyla rüyalarımız, uyanıkken yaşadığımız olaylarla olduğu gibi doğrudan hafızaya kaydedilmiyor. Hatta bazen bir rüya gördüğümüzden emin olduğumuz halde içeriğine ulaşamıyoruz. Bilim insanları bu deneyimi white dream, yani kabaca “içeriği hatırlanamayan rüya” olarak tanımlıyor.

Bu nedenle sabah hiçbir şey hatırlamamak, gece boyunca hiç rüya görmediğimiz anlamına gelmiyor. Gördüğümüz rüyanın kalıcı hafızaya işlenmediğini gösteriyor.

Uyku evreleri rüyalarımızı nasıl etkiliyor?

Uykumuz gece boyunca tek bir stabil çizgide ilerlemiyor. Uyku sırasında beynimiz, REM (hızlı göz hareketleri) ve non-REM olarak adlandırılan farklı uyku evreleri arasında döngüler halinde geçiş yapıyor.

• En canlı, ayrıntılı ve hikaye benzeri rüyalarımızı genellikle REM uykusu sırasında görüyoruz. Bu evrede beynimizin bazı bölgeleri uyanıklığa benzer bir hareketlilik gösteriyor. Görsel deneyimlerle ve duygularla ilişkili beyin bölgeleri aktif hale gelirken kaslarımızın büyük bölümü geçici olarak hareketsizleşiyor.
• Non-REM evrelerinde de rüya deneyimleri yaşanabiliyor. Bunlar genellikle REM rüyalarına kıyasla daha kısa, daha az canlı veya düşünceye benzer içeriklere sahip olabiliyor.

Uykunun hangi aşamasında uyandığımız da rüyalarımızı hatırlamamızda önem taşıyor. Özellikle REM uykusu sırasında veya hemen sonrasında uyandığımızda rüyalarımızı hatırlama olasılığımız artabiliyor. Çünkü rüya deneyimiyle uyanma anı arasında geçen süre hafızayı etkiliyor. Rüyayı gördükten hemen sonra tekrar uykuya dalıp farklı uyku evrelerinden geçmek ise o deneyimin ayrıntılarını hatırlamamızı zorlaştırabiliyor.

Beynimiz rüyaları neden unutur?

Rüyaların neden bu kadar hızlı unutulduğu henüz tamamen açıklanabilmiş değil. Bununla birlikte bilim insanları, uyku sırasında hafızanın işleyişinde meydana gelen değişimlerin önemli bir rol oynadığını düşünüyor. 2019 yılında yayımlanan bir araştırma, REM uykusu sırasında aktif olan bazı sinir hücrelerinin unutma sürecinde rol oynayabileceğine işaret ediyor. Bu hücreler hafızayla ilişkili beyin süreçlerini etkileyerek bazı bilgilerin kaydedilmesini zorlaştırabiliyor. 

Bu bulgular, beynimizin uyku sırasında yalnızca anıları güçlendirmediğini, bazı bilgilerin unutulmasında da rol oynayabileceğini düşündürüyor. Ayrıca uyandıktan hemen sonra yaşadıklarımız rüyaları hatırlamamızı etkileyebiliyor. Uyanır uyanmaz telefona bakmak ve günlük işleri düşünmek, henüz kaydedilmemiş rüya anılarının kaybolmasına neden olabiliyor. Başka bir araştırma ise; uyku düzeni, yaş ve yaşam tarzı gibi alışkanlıkların hatırlama becerisiyle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor.

Rüyalarımızı daha iyi hatırlamak mümkün mü?

Bazen uyandığımızda bütün ayrıntılarını bildiğimiz bir rüyayı, sadece birkaç dakika sonra anlatamaz hale gelebiliyoruz. Her rüyamızı eksiksiz hatırlamamız mümkün olmasa da bazı ufak alışkanlıklar, uyandığımızda aklımızda kalan ayrıntıları korumamıza yardımcı olabilir.

1. Uyanır uyanmaz başka şeylerle ilgilenmeyin.

Sabah gözlerinizi açtığınızda hemen telefonunuza uzanmak veya yataktan kalkmak yerine birkaç dakika rüyanızı düşünmeyi deneyebilirsiniz. Nerede olduğunuzu, kimleri gördüğünüzü veya hangi duyguları yaşadığınızı hatırlamaya çalışmak, rüyanın ayrıntılarını yeniden zihninizde canlandırmanıza yardımcı olabilir.

2. Bir rüya günlüğü tutun.

Yatağınızın yanında küçük bir defter bulundurmak veya telefonunuza kısa sesli notlar almak, hatırladığınız rüyaları kaydetmenizi kolaylaştırabilir. Bütün hikayeyi hatırlamasanız bile bir mekanı, kişiyi ya da duyguyu yazabilirsiniz. Bu alışkanlık, rüyalarınıza daha fazla dikkat etmenizi sağlayabilir ve zaman içinde hatırladığınız ayrıntıların artmasına yardımcı olabilir.

3. Düzenli uyku alışkanlığı geliştirin.

Uyku süremiz ve düzenimiz, gece boyunca geçirdiğimiz uyku evrelerini etkiliyor. Özellikle gecenin ikinci yarısında REM uykusu dönemleri genellikle uzuyor. Bu nedenle yeterli ve düzenli uyumak, doğal uyku döngülerimizin korunması açısından önemli. Ancak daha fazla rüya hatırlamak için uykunuzu bölmeniz veya kendinizi gece boyunca sık sık uyandırmanız önerilmiyor. Sonuçta uyku kalitenizi korumak, rüyalarınızı hatırlamaktan daha önemli.

4. Rüyalarınızın duygularına da odaklanın.

Bazen rüyamızdaki olayları hatırlamasak bile uyandığımızda geriye kalan duyguyu fark edebiliriz. Bir endişe, şaşkınlık, mutluluk veya huzur hissi, deneyimlediğimiz rüyaya ilişkin küçük bir ipucu olabilir. Bu duyguları kaydetmek, hatırlayabildiğimiz parçaları anlamlandırmamıza yardımcı olabilir.

Bilim insanları rüyaların neden oluştuğunu ve hafızamızla nasıl ilişkilendiğini araştırmaya devam ediyor. Bu nedenle hatırlamadığımız her rüyanın tamamen silindiğini ya da beynimizin bütün rüyaları bilinçli olarak unutmayı seçtiğini söylemek pek doğru değil. 

Kaynak: clevelandclinic

İlginizi çekebilir: Rüyaların bilinçaltı mesajları: Bilim ne diyor?