Hepimiz, ebeveynlik noktasında çocuklarımızla sağlıklı ilişkiler kurmayı, onlara güzel bir hayat sunmayı arzuluyoruz. Aile yaşamında dürüstlük, güven ve koşulsuz sevgiyle dolu ilişkiler geliştirmek, hemen herkesin istekleri arasında yer alabilir. Fakat birçok durumda geleneksel anlayışlar, bu isteği baltalayarak değerli, ömrünüz boyunca sürecek bağlarınız için sağlam bir temel oluşturmaktan ziyade, olumsuz bir çerçeve oluşturur. 

Örneğin çocuklarınızla olan ilişkinizde ceza, mola verme, zorbalık, ödül ya da tehdit gibi yöntemlere başvurduğunuzda bunlar kısa vadede işe yarıyor gibi görünse de, uzun vadede olumsuz etkileri olan eylemlerdir. Peki, nasıl daha olumlu ebeveyn olabilirsiniz? Konuya ilişkin 10 tavsiyeyle birlikte tüm detayları paylaşıyoruz…

Olumlu ebeveynlik nedir?

Olumlu ebeveynlik, çocuğu kontrol etmeye ya da davranışlarını engellemeye odaklanan geleneksel yaklaşımların aksine, anne-baba ile çocuk arasındaki bağı merkezine alan pozitif bir yaklaşımdır. 

Bu anlayışta temel hedef, korku, ceza veya ödül gibi yöntemlerle itaat sağlamanın aksine güvenli bir ilişki kurarak çocuğun içsel motivasyonunu daha güçlü hale getirmektir. Çocuk, koşulsuz olarak kabul gördüğünü hissettiğinde ebeveynin yönetimini daha kolay benimseyerek sınırları tehdit olarak değil, destekleyici bir yapı olarak algılar.

Pozitif ebeveynlik anlayışında anne babaların öz farkındalığı kritik bir görev üstlenir. Kendi duygularının, içselleştirmiş olduğu kalıpların ve geçmişte yaşadığı deneyimlerin farkında olan ebeveyn, tepki odaklı davranış sergilemeden bilinçli tercihlerde bulunabilir. 

Olumlu ebeveynlik programı kapsamında anne babalar, duygusal olarak zorlandığı anlarda durup düşünmeye, otomatik tepkilerle hareket etmemeye ve çocuğun davranışının ardındaki ihtiyacı anlamaya çalışmaya gayret gösterir. Bu şekilde ebeveyn, kendi yetiştirilme tarzında karşılaştığı olumsuz deneyimleri tekrar ederek çocuğuna aktarmak yerine, daha sağlıklı bir iletişim dili geliştirebilir. 

Pozitif ebeveynlik anlayışı, saygı, empati ve liderlik gibi konulara odaklanır. Olumlu ebeveynler, çocuklarının duygularını ciddiye alır, ancak sınır koymasını da bilir. Sahip olması gereken liderlik rolü otoriteyle değil, sakinlik, tutarlılık ve empatik rehberlik anlayışıyla sağlanır. Disiplin ise doğrudan cezalandırmak yerine sorumluluk kazandırma, hataları telafi etme ve doğru davranışı öğretme amacıyla çocuğa kazandırılır. Uzun vadede olumlu ebeveynlik, özgüveni yüksek, duygularını tanıyabilen, sağlıklı ilişkiler kurabilen bireyler yetiştirmeyi hedefler. 

Olumlu ebeveyn kimdir? 

Olumlu ebeveyn, çocuğuyla kurduğu ilişkiyi güç mücadelesiyle değil, bağ ve güven üzerinden şekillendiren kişidir. Duygularının farkında olan anne baba, tepkisel davranmak yerine bilinçli seçimler yapmaya odaklanır. Çocuğun olumsuz davranışını sorun olarak etiketlemek yerine, bunun arkasındaki ihtiyacı anlamayı önemseyerek iletişimde ise saygıyı esas alır. 

Olumlu bir ebeveynin temel özellikleri şu şekildedir:

• Çocuğuyla güvene dayalı bir bağ kurmayı önceler.
• Duygularını bastırmak yerine fark eder ve kontrol altına alır.
• Ceza ve tehdit yerine rehberlik etmeyi tercih eder.
• Empati kurarken sınır koymaktan vazgeçmez.
• Saygıyı talep etmek yerine önce kendisi gösterir.
• Uzun vadeli gelişimi, itaate dayalı davranışlara tercih eder.

Nasıl daha olumlu ebeveyn olabilirsiniz? Pratik 10 tavsiye

Olumlu ebeveynliğin temel amacı her zaman çocukla anne-baba arasındaki bağı güçlendirmenin yollarını bulmaktır. Bağ kurmak, pozitif ebeveynliğin süper gücü olarak tanımlanır. Özellikle çocukların kendi isteklerinden vazgeçerek ebeveynlerinin sözünü dinlemeleri, doğrudan bu güçle ilişkilendirilir.

Pozitif ebeveyn olabilmek için öncelikle konuyla ilgili özgün bir yaklaşım geliştirmeniz gerekiyor. Bu alanda ayrıca bir eğitim alarak kendinizi geliştirebilir, pratik tavsiyelerle hayatınıza uygulayabilirsiniz. Peki, nasıl daha olumlu ebeveyn olabilirsiniz? Konuyla ilgili öne çıkan 10 tavsiye aşağıdaki gibidir:

1- Özgün olun

Öncelikle çocuğunuza karşı özgün bir tavır geliştirmeli, kendiniz olmaktan asla vazgeçmemelisiniz. Son dönemde sosyal medyayla birlikte yaygın hale gelen “mükemmel anne-baba” olma yanılsamasını hiçbir şekilde dikkate almayın. Çünkü mükemmel ebeveyn yoktur. 

Bu noktada çocuklarınızın sizi gerçekten olduğunuz gibi görmelerine izin vermeniz gerekiyor. İzin verdiğinizde onlar sizde sevdikleri, sevmedikleri, hayal kırıklığı yaşadıkları, güçlü ve zayıf yönlerinizi görecektir. Tıpkı gerçek bir insan gibi… Olumlu ebeveynliğe ilk adımı atarken, şu alıntıyı aklınızın bir köşesinde bulundurun:

“Mükemmel ebeveyn diye bir şey yoktur. Öyleyse sadece gerçek bir ebeveyn olun.” Sue Atkins

2- Özür dilemesini bilin

Olumlu ebeveynliğin ikinci adımı, özür dilemesini bilmekten geçiyor. Günümüzde birçok anne baba, özür dilemesi halinde otoritesinin kaybolacağı yönünde yaygın bir yanlış düşünceye sahip. Örneğin çocuğunuza karşı vereceğiniz sert tepkiler, onun davranışını kısa süreli olarak durdursa da uzun vadede korku ve güvensizlik verebilir. Bunun gerektiğinde özür dilemesini bilmek, uzun vadede bağ kurmanın altın anahtarlarından biridir.  

Özür dilemesini bildiğinizde çocuğunuza şu mesajları verirsiniz:

• Hata yapmak insanidir
• Saygı karşılıklıdır
• Duygular görmezden gelinmez
• İlişkiler onarılabilir

3- Pozitif yaklaşın

Olumlu ebeveyn olmak istiyorsanız, pozitif yaklaşım sergilemek durumundasınız. Bu, çocuğunuzun her dediğine evet demek anlamına gelmiyor. Ancak pratik durumda her dediğine hayır demeden önce durup düşünmeniz gerektiği de bir gerçek.

Çocuğunuzun her istediğinin kabul görmesi mümkün değildir, fakat reddin gerçekten güvenlik ya da imkansızlık kaynaklı mı yoksa otomatik olarak farkında olunmadan verildiğini ayırt etmek çok önemlidir. Ebeveyn olarak çocuğunuzun ihtiyaçlarını en az kendi ihtiyaçlarınız kadar gözetmek zorundasınız. Aranızdaki bağı güçlendirecek, uzun vadede olumlu kazanım sağlayacak şey budur. 

4- Çocuklarınıza özel zaman planlayın

Uzmanlar, çocuklara ayrılan özel zamanın onların davranışlarını olumlu yönde değiştirebileceğini belirtiyor. Özel zaman, anne babaların bölünmemiş ilgisini çocuklara aktarmasını sağlayarak kurulan bağı derinleştirir, çocuklar da buna ihtiyaç duyarlar.

Özel zaman planlamasını şu çerçevede yapabilirsiniz:

• Mümkün olduğu kadar her çocukla günlük en az 15 dakika özel zaman geçirin.
• Çocuğunuza özel bu zamana bir isim verin.
• Özel zaman diliminde neler yapılacağına birlikte karar verin. Örneğin bir gün siz karar verin, diğer gün çocuğunuz.
• İlgili zaman diliminde telefon, tablet, bilgisayar vb. dikkat dağıtıcı hiçbir şey kullanılmamalıdır.

5- Sarılın

Sarılmak, çocuğun kendini güvende ve değerli hissetmesini sağlayan en basit, ancak en etkili temas şekillerinden biridir. Günlük hayatın telaşı içinde gözden kaçan bu eylem, aslında duygusal bağın güçlü taşıyıcıları arasında yer alıyor. Örneğin günaydın derken, vedalaşırken veya birlikte vakit geçirirken kuracağınız fiziksel temas, çocuğunuza olan sevginizin sadece sözlerden ibaret olmadığını gösterir. 

6- Uzun vadeli hedeflerinize odaklanın

Olumlu ebeveynlik yolculuğunuzda uzun vadeli hedeflerinizi göz ardı etmemelisiniz. Zor bir an yaşadığınızda, çocuğunuzun yıllar sonra nasıl bir birey olmasını istediğinizi hatırlamak, bakış açınızı kaybetmemenizi sağlar. Sessiz, sorun çıkarmayan bir çocuk değil, mutlu, özgüvenli, merak eden ve kendi ayakları üzerinde durabilen bir birey yetiştirmeyi hedefliyorsunuz. Bu yüzden, uzun vadede onların çocuk olmasına imkan tanıyan, hata yapmalarına ve kendilerini ifade etmelerine izin veren bir ortam sağlamalısınız. 

7- Fiziksel ihtiyaçları da gözetin

Çocuğunuzun davranışlarını doğru okumayı hedeflerken, aynı zamanda fiziksel ihtiyaçlarını da gözetmeniz gerekiyor. Açlık, uykusuzluk, hastalık veya yorgunluk gibi durumlar, bütünüyle davranış problemleriyle karıştırılabilir. Özellikle çocuk, ihtiyacını ifade edemediği bir yaş grubundaysa bunu davranışıyla gösterme eğilimindedir. Yeterli beslenme, düzenli uyku ve bedensel rahatlık sağlandığında duygusal tepkiler azalabilir, ebeveyn-çocuk iletişimi daha sağlıklı şekilde kurulabilir. 

8- Kendi ihtiyaçlarınızı unutmayın

Olumlu ebeveynliği sürdürülebilir kılmak için kendi ihtiyaçlarınızı da gözetmelisiniz. Sürekli tükenmiş ve yorgun hisseden, kendini ihmal eden bir anne-babanın sakin ve tutarlı kalması zorlaşır. Duygusal destek almaya, dinlenmeye ve kendinize ait alanlar yaratmaya izin verin. Çocuğunuza karşı bu şekilde daha sabırlı ve dengeli olabilirsiniz. 

9- Mizahı etkin kullanın

Eğer çocuğunuzla sıklıkla gergin zamanlar yaşıyorsanız, bağ kurmanın ve ortamı yumuşatmanın en önemli yolu mizahı etkin şekilde kullanmaktır. Mizahi bir yaklaşım için abartılı bir mimik, oyuna dönüştürülen bir durum ya da küçük bir espri yeterli olabilir. Bunlar, çatışmayı tırmandırmak yerine çözmeyi kolaylaştırarak olumlu ebeveynliğe önemli katkılar sağlar. 

10- Bir uzmandan destek alın

Olumlu ebeveynlik yaklaşımına adapte olmak için bir uzmandan destek alabilirsiniz. Bazı durumlar, sadece iyi niyetle ya da salt bir deneme-yanılma yoluyla çözülemeyebilir. Duygusal olarak zorlanıyorsanız, tekrarlayan çatışmalar yaşanıyorsa, kendinizi sürekli aynı noktada buluyorsanız, profesyonel bir bakış açısında ihtiyaç duyuyorsunuz demektir. 

Olumlu ebeveynliğin 5 bileşeni

Olumlu ebeveynlik temel olarak 5 bileşene dayanır. Bunlar bir araya geldiğinde çocuğunuzla güçlü bir bağ kurabilir, edeceğiniz rehberliğin etki düzeyi artabilir, zorlayıcı davranışlara karşı pozitif bir yaklaşım geliştirebilirsiniz.

Olumlu ebeveynliğin 5 bileşeni şu şekildedir:

1- Bağlanma

Çocuklar, biyolojik olarak bağlanma ihtiyacıyla doğar. Bu ihtiyaç, öncelikle aile içerisinde hissedilir, sonrasında ise geniş bir topluluğa yayılır. Eğer bağlanma ihtiyacı karşılanmıyorsa beyin gelişimi, olması gerektiği gibi tamamlanamayabilir. Araştırmalar, erken dönemde güvenli bağlanma geliştiremeyen çocukların ilerleyen yaşamlarında davranış ve ilişki sorunları yaşadığını gösteriyor. Bu nedenle olumlu ebeveynlik anlayışında ilk bileşen, bağlanma üzerine konumlanır. 

2- Saygı

Olumlu ebeveynliğin bir diğer bileşeni saygıdır. Çocuğunuzun saygılı bir birey olmasını istiyorsanız, öncelikle sizin ona saygı göstermeniz gerekiyor. Bu aşamada onun duygularını küçümsemeden dinleyip düşüncelerini ciddiye alarak ilk adımı atabilirsiniz. İletişim kurarken olumsuz bir dil kullanmadan, çocuğun kendine ve başkalarına saygı duymasını öğrenmeyi kolaylaştıracak bir üslup geliştirmeyi ihmal etmeyin. 

Çocuğunuza saygı duyma yolculuğunda dikkat etmeniz gerekenler şöyledir:

• Onun duygularını görmezden gelmeyin,
• Konuşurken bağırmaktan ya da aşağılamaktan kaçının,
• Yaşına uygun karar süreçlerine çocuğunuzu dahil edin,
• Sınır koyarken açık olun ve sakin bir tutum sergileyin,
• Çocuğunuzu dinleyin ve bunu hissettirin. 

3- Proaktif ebeveynlik

Proaktif ebeveynlik, bir problem ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine, önceden önlem alarak ilişkiyi güçlendirmeyi esas alır. Çocuğunuza beklentilerinizi sakin zamanlarda anlatın, sınırları netleştirin ve rehberlik edin. Bu adımlar, kriz anlarında yaşanacak çatışmaları azaltacaktır. Böylece ebeveyn, davranışı düzeltmeye odaklanmadan çocuğunun ihtiyaçlarını, gelişim dönemini ve duygusal durumunu dikkate alarak süreci daha sağlıklı şekilde yönetebilir. 

4- Empatik liderlik

Olumlu ebeveynler, pozitif yaklaşım sergilerken liderlik rolünü kaybetmemelidir. Bu nedenle çocuğunuzun tamamen serbest anne-babalarla karşılaşmaması için, bu algıyı önlemek gerekir. Empatik liderlik, doğrudan çocuğun ihtiyaçlarını gözeterek bir sınır belirlemeyi ve çocuğun da bu sınırı aşmayacak şekilde yönetilmesini ifade eder. 

5- Olumlu disiplin

Çocuğunuzu cezalandırmadan sorumluluk almaya yönlendirerek de aynı etkiyi sağlayabilirsiniz. Buna olumlu disiplin adı veriliyor. Olumlu ebeveynlikte amaç çocuğun davranışlarını baskılamak değil, tam aksine davranışlarının sonuçlarını anlamasını ve daha bilinçli seçimler yapmasını sağlamaktır. Hatalar, öğrenme fırsatı olarak görüldüğünde çocuk kendini güvende hisseder ve içsel bir disiplin geliştirir. 

Olumlu ebeveyn olma yolculuğunda dikkat edilmesi gerekenler

Pozitif ebeveynlik yolculuğunda geri adımlar, zorlanmalar ve çelişkiler kaçınılmazdır. Burada önemli olan hatanızı başarısızlık olarak görmeden farkındalığı artıran bir deneyime çevirmektir. Bu nedenle süreç içinde dikkat etmeniz gereken birtakım unsurlar bulunuyor.

Olumlu ebeveyn olma yolculuğunuzda dikkat etmeniz gereken unsurlar:

• Her çocuğun mizacı ve ihtiyaçları farklıdır, bunu kabul edin.
• Kendi sınırlarınızın zorlandığını hissediyorsanız, kısa bir mola verin.
• Tutarlı olun ancak bu, daima katı olmanız gerektiği anlamına gelmiyor.
• Çocuğunuzu, başkalarıyla kıyaslamayın ve bundan bilinçli şekilde uzaklaşın.
• Değişime açık olun, gerektiğinde olumlu ebeveynlik yaklaşımınızı güncelleyin.
• İlerlemeyi, mutlaka küçük adımlarla beraber değerlendirin.

Kaynaklar: psychologytoday, raisedgood, withunderstandingcomescalm

İlginizi çekebilir: Propriyosepsiyon nedir ve çocuklar için neden önemlidir?