X

Her şey acilken yavaşlamak: “Önceliklendirebilir miyiz?” sorusunu kendimize sormak

İş hayatında en sık duyduğumuz cümlelerden biri muhtemelen “Bu biraz acil.” Ama her şey acil olunca neyin gerçekten önemli olduğunu ayırt edemez hâle geliyoruz. Yavaşlamaya dair en dikkat çekici notları, hiç beklemediğim bir yerde, bir reklamcının meslek kitabında buldum.

Hepimizin telefonunda o mesaj vardır. Akşam sekizde iş grubuna düşer: “Arkadaşlar yalnız bu biraz acil.” Arkasından ikinci bir mesaj gelir, ardından bir üçüncüsü. Bir bakmışsın, akşam yemeği soğumuş, sen hâlâ bilgisayarın başındasın.

Özgür Güven’in “Arkadaşlar Yalnız Bu Kitap Biraz Acil. Önceliklendirebilir miyiz?” kitabını elime aldığımda adı yüzümü güldürdü. Hem ajans hem dergi mutfağında çalışan biri olarak bu cümleyi kaç kez okuduğumu, kaç kez de yazdığımı hatırlamıyorum. Güven yirmi yılı aşkın süredir reklam yazarlığı yapıyor ve kitabı aslında sektöre yeni girenler için yazılmış bir meslek kitabı. İçinde fikir bulma egzersizleri, sunum tavsiyeleri, kariyerinden hikâyeler var. Ama ben kitabı okurken altını en çok çizdiğim yerlerin reklamcılıkla pek ilgisi olmadığını fark ettim. Altını çizdiğim satırların neredeyse hepsi hız, yorgunluk ve durmayı bilmek üzerineydi.

Ruhumuz hıza yetişemiyor

Güven, kitabın girişinde Kemal Sayar’ın bir deyimine yaslanıyor: İnsanın ruhu bu sürate yetişemiyor ve geride kalıyor. Ardından kendi cümlesini ekliyor: “Sinir sistemimiz yetişemiyor ama biz sanıyoruz ki işler yetişiyor.”

Bu cümle bende uzun süre kaldı. Bir antropolog olarak hızın bugün neredeyse bir statü göstergesine dönüştüğünü düşünüyorum. “Çok yoğunum” demek, bir tür değerli olma beyanı gibi. Takvimi dolu olan insan önemli, mesajlara anında dönen insan güvenilir, gece yarısı mail atan insan çalışkan sayılıyor. Oysa beden bu hikâyeye inanmıyor. Milyonlarca yılda şekillenmiş bir sinir sistemiyle, her bildirimi küçük bir alarm gibi algılayarak yaşıyoruz.

Sabahlamak çalışkanlık değil

Kitabın en cesur bulduğum kısımlarından biri, sektörde hâlâ romantize edilen “sabahlama” kültürüne yönelik eleştirisi. Güven, pandemi döneminin bize bir şey gösterdiğini söylüyor: Bizi sabahlatan şeyin çoğu zaman iş yoğunluğu değil, sistemsizlik olduğunu. Hatta bir adım daha ileri gidip programsız mesainin aslında iki kişiyi mutlu ettiğini yazıyor: evine gitmek istemeyeni ve maaş verdiği için çalışanın hayatını satın aldığını sanan yöneticiyi. Okurken “Bu sadece reklam ajanslarının sorunu değil” diye düşündüm. Tükenmişliği bir başarı madalyası gibi taşıdığımız her ortamda aynı tablo var. Gece ikide gönderilen sunum, aslında gündüz kurulamamış bir düzenin faturası olabilir.

Güven’in “toplanma virüsü” adını verdiği bölüm de iş hayatını yaşayan herkese tanıdık gelecektir. Pandemiden kalan alışkanlıklardan biri olarak her şey için toplanmayı, toplanmanın da işi çözmek sanılmasını eleştiriyor. Önerisi çok basit: Her toplantıdan önce kendimize “Buna gerçekten ihtiyaç var mı?” diye sormak. Bu sorunun bu kadar devrimci gelmesi bile çok şey anlatıyor aslında. Dolu bir ajandadan aldığımız tatmini, işlerin akıcı ilerlediği bir huzura bırakabilsek, hepimizin günü biraz daha nefes alır hâle gelebilir. Yavaşlamak bazen bir inzivaya çekilmek değil, sadece takvimdeki gereksiz bir toplantı davetini reddetmektir.

“İyi, mükemmelin düşmanıdır” mı?

Güven, yıllar önce iş görüşmesine gittiği bir ajansın duvarında led ışıklarla yazılmış bir cümle gördüğünü anlatıyor: “İyi, mükemmelin düşmanıdır.” O dönemki heyecanıyla bunun ne kadar sakıncalı olabileceğini fark etmediğini söylüyor. Bugün ise tersini savunuyor: Mükemmelin peşinden koşmak çoğu zaman kendi potansiyelimizden kaçmak olabilir. İyiyi büyütmek ise çok daha sinir sistemi dostu bir tercih.

Bu bölümde bir de küçük bir egzersiz var, adı “Şaheser, Bitirilmiş İştir.” Da Vinci “daha iyisini yapabilirim” diyerek eserlerini hiç bitirmeseydi ya da Sabahattin Ali “daha iyisini yazabilirim” diye romanlarını çekmecede bekletseydi neler kaybederdik, diye soruyor. Mükemmeliyetçiliğin altında çoğu zaman yetişememe korkusunun yattığını düşünürsek, yavaşlamanın bir anlamı da durulacak yeri bilmek. Yazar bunu çok güzel ifade ediyor: Gitmek kadar duracak yeri bilmek de önemli.

Her “hayır”ı üstüne alınmamak

Yavaşlamayı genelde dışarıdaki temponun düşmesi olarak düşünüyoruz. Oysa kitapta bunun içsel bir karşılığı da var: kişiselleştirmemek. Güven, trafikte önümüzü kesen bir sürücü örneğiyle başlıyor. Bunu kişisel bir saldırı olarak algılarsak gün boyu sürecek bir öfkenin kapısını aralıyoruz. “Bu onunla ilgili, bana denk gelmesi tesadüf” diyebilirsek yolumuza devam ediyoruz.

Aynı şeyi iş hayatına uyarlıyor: Beğenilmeyen bir fikir, çoğu zaman bizimle değil, seçen kişinin bakış açısıyla ilgilidir. Kendi ifadesiyle, biz domates çorbası yapmışızdır ama karşımızdaki o gün mercimek çorbası istiyordur. Bir tepkiyi hemen üstümüze almadan önce bir nefes durmak bence yavaşlamanın en zor ama en kıymetli hâli.

Boş boş bakmanın hakkı

Kitabın beni en çok düşündüren kısmı ise beynin “varsayılan mod ağı” (default mode network) üzerine yazdıklarıydı. Güven kendisinin bir nörobilimci olmadığını, “mektepli değil alaylı” bir meraklı olduğunu açıkça belirtiyor. Ama anlattığı şey hepimizin deneyimlediği bir şey: En parlak fikirler neden duşta, yürürken ya da otobüs camından dışarı bakarken gelir? Çünkü beyin, biz hiçbir şey yapmadığımızda da çalışmaya devam ediyor.

Yazarın önerisi günde en az beş dakika hiçbir şey yapmadan durmak. Telefona uzanmadan, bir şey dinlemeden, sadece zihnimizden geçenleri yargılamadan izlemek. Modern insan için en zor eylemin hiçbir şey yapmamak olduğunu söylüyor ve can sıkıntısından korkmanın kendimize yaptığımız en büyük sabotaj olduğunu ekliyor. Bölümü de Kemal Sayar’ın bir sözüyle bağlıyor: “Sessizlik bir şeyin yokluğu değil her şeyin varlığıdır.”

Ben de içerik üreten biri olarak bunu sık sık yaşıyorum. Masanın başında saatlerce zorladığım bir başlık, bulaşık yıkarken birden aklıma geliyor. Belki de sıkıldığımız, anlamsız bulduğumuz o dakikalar fikirlerin kuluçkaya yattığı zamanlardır.

Peki, önceliklendirebilir miyiz?

Kitabın adındaki soru aslında bir iş jargonu. Ama kendimize yönelttiğimizde bambaşka bir anlam kazanıyor. Bugün yapılacaklar listende “acil” diye işaretlediğin şeylerin kaçı gerçekten acil? Kaçı başkasının paniği, kaçı senin “yetişemezsem ne olur” korkun?

Belki şu üç soru işini kolaylaştırır:

Bu iş bugün bitmezse gerçekte ne olur?| Cevap “kimse fark etmez” ise, belki de o acil değil, sadece gürültülü. Bu hızı ben mi seçtim, yoksa bana mı bulaştı?| Grupta herkes koşturuyor diye sen de koşmak zorunda değilsin. En son ne zaman beş dakika hiçbir şey yapmadan durdum?| Hatırlayamıyorsan, belki öncelik listenin en başına bunu yazmanın zamanı gelmiştir.

Her şey acilken yavaşlamak lüks gibi görünüyor. Ama bence bu bir lüks değil de daha çok bir öncelik meselesi. Ve galiba en acil iş, kendimize biraz zaman tanımak.

İlginizi çekebilir: Mental Fitness: Terapiden öte, günlük zihinsel antrenman nedir?

Aslı Yirsutimur: Aslı Yirsutimur; yazı, psikoloji ve kişisel gelişim alanlarında üretim yapan bir yazar ve içerik editörüdür. Metinlerinde “daha iyi hissetme” vaadinden çok, insanın kendisiyle ve hayatla kurduğu ilişkiyi fark etmesine odaklanır. Duygusal farkındalık, sınırlar, içsel denge, iletişim ve modern yaşamın yarattığı zihinsel yükler üzerine yazar. Uplifers için kaleme aldığı yazılarda; sade ama derin bir dil kullanarak okuru düşünmeye, durmaya ve kendi iç sesini duymaya davet eder. İçerik üretiminde samimiyet ile zihinsel açıklığı merkeze alır.
İlgili Makale