Gıda atıklarından değer yaratan popüler girişimler

Dünya çapında üretilen gıdaların üçte biri asla tüketilmiyor. Bu besinler, tedarik zincirinde kaybolabiliyor veya evlerde çöpe atılabiliyor. Bir diğer yandan, dünya genelinde her on kişiden biri de yeteri kadar beslenemiyor. Bu trajik çelişki, hem kurtarılabilecek gıdalara hem de açlıkla mücadele eden pek çok insana işaret ediyor. Bazı girişimler, bu çelişkinin farkına vararak gıda atıklarını birer ham madde olarak görüyor. Bu yazımızda, gıda atıkları üzerinden besin kaybını ve israfını azaltmaya çalışan dört başarılı girişimi derinlemesine inceliyoruz.  

Revyve  

2019’da kurulmuş olan Revyve, gıda üretilirken elde edilen maya bazlı ham maddeleri fonksiyonel protein bileşenlerine dönüştürüyor. Bu gıda teknolojisi girişimi, yumurta ve bazı katkı maddelerine alternatif geliştiriyor.  

Revyve, mayanın yalnızca bir protein kaynağı olmadığını ve gıdaların dokusuyla kıvamını belirleyebilen bir bileşen olduğunu öne sürüyor. Girişim, maya hücrelerini kimyasal kullanmadan parçalayarak yüksek fonksiyonlu protein ve lifler üretiyor. Bu ürünler, yumurtanın bağlayıcılık ve emülsifiye etme gibi işlevlerini üstlenebiliyor. Bu sayede, gıda üreticileri mevcut ürünlerin dokusundan çok fazla ödün vermeden az miktarda yumurta kullanabiliyor. Hatta, bazı formülasyonlarda yumurta kullanımı tamamen ortadan kaldırılabiliyor. Girişim, teknolojisi sayesinde hayvansal ham maddelere bağımlılığı azaltarak geleneksel gıda üreticilerine yardımcı oluyor.  

Revyve’nin teknolojisinin kullanım alanları arasında fırıncılık ve sos üretimi ön plana çıkıyor. Girişimin ürettiği proteinler ve lifler, kek ve ekmek gibi unlu mamullerde yumurta yerine geçebiliyor. Bu bileşenler, aynı zamanda mayonez başta olmak üzere çeşitli soslarda yer alabiliyor. Girişim, en kaliteli mayadan üretim yapmak adına dünyanın en büyük bira üreticileri ve maya imalatçılarıyla iş birliği yapıyor.  

Revyve, Seri B yatırım turunda 28 milyon dolarlık bir yatırım alarak toplam fon miktarını 53 milyon dolara ulaştırdı. Girişim, şu anki büyüme aşamasında üretim kapasitesini geliştirmeye ve uluslararası pazarlara açılmaya odaklanıyor.  

REDUCED  

2020 kuruluşlu REDUCED, gıda endüstrisinde ortaya çıkan yan ürünleri fermantasyon teknolojisiyle işleyerek doğal lezzet artırıcılar üretiyor. Bu girişim, sebze artıkları, kırık pirinç taneleri, elma çekirdekleri, standart dışı mantarlar ve yumurtlama dönemi bitmiş tavukları ham madde olarak kullanıyor. 

REDUCED, normalde düşük ekonomik değere sahip olan malzemeleri yoğun umami profiline sahip soslara ve konsantre lezzet bileşenlerine dönüştürüyor. Girişimin üretim modeli, mikroorganizmalar ve enzimlerden yararlanarak ham maddelerdeki proteinlerin daha küçük bileşenlere parçalanmasını sağlayan fermantasyon süreçlerini merkeze yerleştiriyor. Bu yaklaşım, gıdaların karakteristik tuzlu ve derin lezzetini korumaya yardımcı oluyor. Girişim, restoranlarla birlikte hazır yemek, sos ve diğer işlenmiş gıda kategorilerinde faaliyet gösteren üreticilere de hizmet sunuyor.  

REDUCED, Seri A turunun uzantısında yaklaşık 5 milyon dolarlık yatırım alarak toplam fon miktarını 14 milyon dolara ulaştırdı. Girişim, fermantasyon platformunu daha büyük ölçekli endüstriyel üretime taşımayı hedefliyor.  

UPP  

2022’de kurulmuş olan UPP, Upcycled Plant Power Limited olarak da biliniyor. Bu girişim, brokoli üretiminde genellikle tarlada bırakılan sap ve gövde kısımlarını protein ve life dönüştürüyor. 

UPP, brokolinin yaklaşık %70’ini oluşturan ve geleneksel hasat yöntemlerinde yeterince değerlendirilemeyen kısımları ekonomik bir kaynağa çeviriyor. Girişimin modeli, sebze üreticilerinin ürün başına elde ettikleri geliri artırmalarına yardımcı oluyor. Aynı zamanda, UPP gıda şirketlerinde mevcut tariflerinde kullanabilecekleri yeni bitkisel ham maddeler sunuyor. Girişim, gıda atıkları olarak değerlendirilen parçaları kullanarak üreticilerin karbon ayak izlerini azaltmalarını da destekliyor.  

UPP, tarımsal otomasyonla gıda bileşeni üretimini bir araya getiriyor. Girişimin robotik hasat sistemi, bilgisayarlı görü ve makine öğrenmesini kullanarak hasada uygun brokoli başlarını tespit ediyor. Bu tespit, hem satışa sunulacak brokolilerin toplanmasını hem de hasat edilemeyecek bitkisel materyalin işlenmek üzere değerlendirilmesini sağlıyor.  

Girişimin geliştirdiği bileşenler, genellikle makarnalarda, ekmeklerde ve soslarda kullanılıyor. Evcil hayvan maması da bu bileşenlerin kullanılabildiği bir başka kategori olarak belirtiliyor. Bileşenlerin çok yönlülüğü, üreticilerin sıfırdan yeni tarif geliştirmesi yerine mevcut formüllere bitkisel içerik eklemesini amaçlıyor. 

Toplam fon miktarı yaklaşık 5 milyon dolar olan UPP, robotik hasat sisteminin ticari kullanımını yaygınlaştırmayı hedefliyor.  

Chanzi 

2019 kuruluşlu Chanzi, organik gıda atıklarını böcek proteini ve organik gübreye dönüştürüyor. Bu girişim, gıda atıkları merkezli iş modelini daha çok tarımsal üretimde kullanıyor. 

Chanzi, siyah asker sineği larvalarıyla gıda atıklarını hayvan yemi için proteine ve gübreye çeviriyor. Bu larvalar, organik maddelerle beslenerek kısa sürede büyüyor. Daha sonra, larvalar yüksek proteinli hayvan yemi ham maddesi olarak değerlendiriliyor. Üretimden kalan organik materyal de gübre haline getiriliyor.  

Girişim, Doğu Afrika’da atık yönetimi ve hayvan yemi tedariğini aynı sistem içerisinde ele alıyor. Gıda işletmelerinden ve diğer kaynaklardan toplanan gıda atıkları girişimin tesislerinde işlenerek balık unu ve soya bazlı yemlere alternatif olarak sunuluyor. Bu sayede, atıkların ekonomik değeri artarken hayvancılık ve balık yetiştiriciliğinde geleneksel protein kaynaklarına bağımlılık azalabiliyor. Organik gübre üretimi de yerel çiftçilere farklı bir tarımsal madde sağlıyor.  

Chanzi, gelecekte hem organik atık toplama ağını hem de böcek proteini ve gübre üretimini farklı Afrika pazarlarında yaygınlaştırmayı amaçlıyor. Girişim, şu anda Tanzanya ve Kenya’da faaliyet gösteriyor.  

Gıda atıkları bu dört girişim sayesinde bir an önce ortadan kaldırılması gereken bir sorun olarak görülmüyor. Atıklar, yeni ürünlerin ham maddeleri olarak kullanılarak hiç beklenmedik bir değer kazanıyor.  

Kaynak: World Resources Institute, EU-Startups, PitchBook, Crunchbase 

İlginizi çekebilir: Yerli organik gıda girişimleri