Propriyosepsiyon, vücut bölgelerinin bulundukları konumları bilinçli veya bilinçsiz olarak algılama yeteneği olarak tanımlanıyor. Bu kavram, çocukların fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal sağlığı için büyük bir önem taşıyor. Bu yazımızda, propriyosepsiyonun ne olduğunu ve bu becerinin çocuklarda yeteri kadar güçlü olmadığı zaman açığa çıkabilecek sorunları sizler için kaleme aldık.

Propriyosepsiyon nedir?

Altıncı his olarak da bilinen propriyosepsiyon, hareketlerimiz, dengemiz, duygu düzenlememiz ve dünyayla kurduğumuz etkileşim açısından kritik bir rol oynuyor. Bu yetenek, vücudun pozisyonunun, hareketlerinin ve kuvvetinin içsel algısı olarak karşımıza çıkıyor. Bu yetenek aracılığıyla, gözlerimiz kapalıyken bile nerede olduğumuzu biliyoruz veya bir objeyi kaldırırken ne kadar güç uygulamamız gerektiğini tahmin edebiliyoruz. Bu beceri, hem yetişkinler hem de çocuklar için büyük bir öneme sahip.

Derideki, kaslardaki ve eklemlerdeki alıcılar aracılığıyla propriyoseptif bildirimler algılanabiliyor. Bu bildirimler arasında sakinleşme, odaklanma, koordineli hareketler, dik oturma, mekansal farkındalık ve etkili konuşma bulunuyor. Propriyoseptif sistemi iyi çalışan çocuklar, bu bildirimlerin farkına vararak daha hızlı öğrenebiliyorlar ve sosyal aktivitelere daha hızlı katılabiliyorlar.

Çocuklarda propriyoseptif işlev bozukluğu nedir?

Çocukların propriyoseptif sisteminin gerektiği gibi çalışmaması, propriyoseptif işlev bozukluğu olarak isimlendiriliyor. Bu durum, çocukların hareketlerini kontrol etmede, duygularını düzenlemede ve odaklanmada zorluk çekmesine yol açabiliyor.

Propriyoseptif işlev bozukluğu, çocuk beyni duyusal girdiyi işleme zorluğu yaşadığında ortaya çıkıyor. Bu durumun belirtileri çocuktan çocuğa göre değişebiliyor. Örneğin, bu bozukluğa sahip bir çocuk sık sık mobilyalara çarparken başka bir çocuk da vücudunu çok fazla sıkan kıyafetler giymeyi tercih edebilir. Bunlarla birlikte, sürekli zıplamak, yazı yazarken kalemi çok sert veya çok hafif bastırmak, nesnelerin ağırlıklarını yanlış değerlendirmek ve oyun oynarken aşırı güç kullanmak da bozukluğun belirtileri arasında yer alıyor.

Propriyoseptif işlev bozukluğu, aynı zamanda çocukların konsantrasyon ve ince motor becerileri gerektiren eylemlerden sonra hayal kırıklığı yaşamasına da neden olabiliyor. Buna ek olarak, bu eylemlerden sonra duygusal patlama ve yorgunluk da açığa çıkabiliyor.

Bu kritik duruma otizm spektrumunda yer alan çocuklarda rastlanabiliyor. Ayrıca, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda da bu bozukluk gözlemlenebiliyor. Nörogelişimsel durumlara ek olarak, duyusal işleme zorlukları çeken çocuklar da bu bozukluğu geliştirebiliyor.

Çocuğunuzu desteklemek için göz önünde bulundurabileceğiniz propriyoseptif aktiviteler

Çocuklarda propriyosepsiyon yeteneğini destekleyebilecek pek çok eğlenceli ve basit aktivite bulunuyor. Bu aktiviteler, genellikle kas çalışması ve basınç içeriyor. Bu aktiviteleri sizlerle paylaşarak çocuğunuzun sistemini desteklemenize yardımcı olmak istiyoruz:

• Kas çalışması: Çocuğunuza el arabası sürdürebilirsiniz ve sandalyeyle şınav pozisyonunu düzenli olarak uygulatabilirsiniz. Aynı zamanda, vücut ağırlığının %10’una eşit bir ağırlığa sahip sırt çantasıyla çocuğunuzun emeklemesine izin verebilirsiniz. Bunlarla birlikte, oyun alanlarındaki tırmanış aktiviteleri için de çocuğunuzu teşvik edebilirsiniz. Hem çocuğunuzun sistemini güçlendirmek hem de yardım almak için ona market poşetlerini taşıtabilirsiniz ve ev temizliğinin bazı kısımlarını bırakabilirsiniz.
• Derin basınç: Bir minderden diğer bir mindere atlamak çocuğunuz için etkili bir pratik olabilir. Ayrıca, çocuğunuzun birine veya battaniyeye sıkı sıkı sarılması da uzmanların önerdiği basınç pratikleri arasında bulunuyor. Bunlarla beraber, çocuğunuzun vücudunda bir egzersiz topunu nazikçe yuvarlayabilirsiniz.

Yukarıdaki pratikler, okuldayken teneffüslerde ve öğle yemeğinden sonra uygulandığı zaman fazlasıyla etkili olabiliyor. Evde ise bu pratikleri yatmadan yarım saat önce, yemekten önce ve okula gitmeye hazırlanırken ya da okuldan eve döndükten sonra uygulamayı öneriyoruz.

Bu pratiklerin yeterli gelmediğini düşündüğünüz zaman propriyosepsiyon alanında çalışan bir terapistten profesyonel destek alabilirsiniz. Çocuğunuz terapi aracılığıyla vücut farkındalığını ve koordinasyonunu geliştirebilir. Terapi, çocuğunuzun duygu düzenlemesine de katkıda bulunabilir.

İlginizi çekebilir: Uyum sağlayamayan çocuğa yardımcı olmak