Geçmişi sevgiyle anma gücü: Nostalji neden bize iyi gelir?

Geçmişe takılı kalmanın, bugünün enerjisinden çalan, yorucu bir düşünce biçimi olduğu düşünülür. Oysa geçmişi en iyi haliyle hatırlama olarak bilinen nostalji, öyle değildir. Çünkü geçmişte yaşanan zorlu ve kötü durumları takıntı seviyesinde düşünmekle, iyi duygular besleyerek hatırlamak arasında büyük fark vardır. Örneğin; dostlar buluşmasında oturduğunuz bir masada birlikte eski günleri yad etmek, belki gençliğinize veya çocukluğunuza gitmek hem birlikteliği hem de bireysel gelişimi desteklemenin en güzel yoludur. Bir zamanlar hissedilen o sıcaklık ve güven duygusu, nostalji sayesinde bugüne taşınmış olur. Böyle sohbetlerin ya da düşüncelerin ardından bir anda kendinizi huzurlu ve aidiyet duygusu pekişmiş hissetmeniz de rastlantı değildir. 

Bilim insanlarının vurguladığına göre; geçmişteki güzel anıları çağırıp onları yad etmek, yani diğer adıyla nostalji yapmak, ruhsal mutluluğu ve zihinsel sağlığı pekiştiriyor. Dolayısıyla stres ve kaygının tavan yaptığı modern dünyada, elinizdeki en büyük psikolojik kalkan nostaljinin ta kendisi olabilir.

Nostalji yapmak nedir, ne değildir? 

Nostalji kelimesinin kökeni, Yunanca “eve dönüş” (nostos) ve “acı” (algos) kelimelerine dayanır. Başlangıçta bir hastalık olarak sınıflandırılan bu kavram, 1688’de İsviçreli bir hekim tarafından ilk kez ortaya atıldığında “özlemden dolayı manik halde olan hasta” tanımlamasına sahipti. Bugünkü kullanımı çok daha farklı olan nostalji, özlemle karışık güzel anılardan kaynaklanan, biraz buruk fakat çoğunlukla olumlu duyguları kasteder. Bu anlamda, geçmişte yaşanan sorunları ve acıları hatırlama eyleminden farklıdır. Çünkü nostaljide, doğrudan ve net bir üzüntü veya pişmanlık yerine daha samimi ve sıcak duygular bulunur. 

Geçmiş kıyaslamaları yaparak bugünün çözümlemesine ulaşmak ise nostaljinin amaçları arasında değildir. Nostaljide geçmişe karşılaştırma olmadan, direkt yaşandığı gibi bakma ve o günlerin hissettirdiği mutluluğu duygusal bir şekilde anımsama hali vardır. Nostalji yaşayan bir insan, geçmişe duyduğu tatlı özlemle duygulanıp hüzünlenebilir ama bunu, bugününü zorlaştıran ve anda kalmayı imkansız kılan bir eylem olarak yapmaz. Tam tersine ona hayatta güç veren, geleceğe daha emin adımlarla ilerlemesini sağlayan bir araç olarak kullanır. Nostaljinin esas sırrı “Ya öyle olsaydı”, “Keşke böyle olsaydı” gibi kalıplar değil de “O günleri yaşadığım için ne şanslıyım” gibi daha olumlu duygu ve düşünce biçimleridir. Bir diğer deyişle nostalji, insanı yaşadığı o tatlı günlere götüren, huzurlu, sıcacık ve mutlu anıları tekrar anma durumudur.

Nostaljinin psikolojik faydaları

Nostalji, bilim insanlarına göre; sadece geçmişe bakmak değil, aynı zamanda geleceği inşa etmeye yardımcı olan önemli bir motivasyon kaynağı olarak değerlendirilir. Çünkü insanların kendileri hakkında daha iyi hissetmelerini sağlayarak hayat görüşünü anlamlı hale getirebilir. Psikolojide öne çıkan faydaları ise üç ana temel üzerinden özetlenebilir:

1. Öz değeri ve pozitif bakış açısını güçlendirir

Nostalji yapmak, geçmişte yaşananları hüzünlü şekilde hatırlayarak bugünle kıyaslama anlamına gelmez. Daha çok geçmişe duyulan tatlı bir özlem şeklindedir ve bu anlamda kişiye hayattaki değerini hatırlatan bir arayış olabilir. Geçmişte yaşanan huzurlu ve mutlu bir anıyı çağırmak, o anlarda yaşanan güven ve sevgi hislerini bugüne taşımak için harikadır. İnsana başından geçen güzel anıları hatırlatarak kendini değerli hissettirir. Böylece öz saygıyı besler, pozitif duyguları güçlendirir ve geleceğe umutla bakmaya yardımcı olur.

2. Hayata anlam katar

Nostaljide geçmişe duyulan tatlı özlem, kişinin hayatta kim olduğunu bulmasına ve anlam arayışına destek olur. Kim olduğunu, nerede olduğunu ve ne yöne gitmek istediğini nostalji sayesinde daha net görebilir. Hayatta yaşanan önemli dönüm noktaları ve kişiler üzerinden yola çıkarak bireye kendine dair önemli bir anlatı sunar. Böylece zihinde dağınık olan anıları ve düşünceleri toparlar, hayatı daha bütünsel şekilde kavramaya yardımcı olur ve derin anlam farkındalığını artırır.

3. Sosyal bağları güçlendirir

Nostaljinin bir diğer faydası, sosyal bağları ve aidiyet hissini güçlendirmesidir. Çünkü geçmişteki anıların başrolünde o günlerde yanında olan insanlar vardır. Çocukluk arkadaşları, eski partnerler ya da aile üyeleriyle dolu olan anılar o kişilere duyulan sevginin tekrar canlanması demektir. Örneğin; geçmişte bir arkadaşıyla dinlediği şarkıyı tekrar dinlemek, kişiyi o günlere götürerek kendini sıcacık bir dostluk içinde hissetmesini sağlar. İç ısıtan günleri tekrar anımsamanın, bugün kurulan ilişkilere de katkısı oldukça fazladır.

Kendi nostalji rutinini oluşturma yolları

Nostalji yapmak ve sadece hatırlamak arasında çok ince bir çizgi bulunur. Nostalji, geçmişteki güvenli bir anıyı bugüne taşırken; sadece hatırlamak, kıyas ve pişmanlık dolu bir düşünce yapısı sunabilir. Bu nedenle nostaljinin kıyaslamadan uzak bir eylem olduğunu fark ederek uygulayacağınız bazı ufak adımlar, geçmişin en özel anılarından beslenmenizi kolaylaştırabilir:

• Geçmişten gelen bir anıyı hatırladığınızda, bunu kıyaslama ve çözümleme yapmadan sadece anımsamaya çalışın. Bugün nasıl hissettiğinizden ve nerede olduğunuzdan bağımsız bir düşünce sistemi geliştirin. “O zamanlar daha güzeldi” gibi cümleler kurmak yerine “Ne güzel anılar biriktirmişim” diyin.
• Nostalji yapmak için olayların üzerinden 20 yıl geçmesini beklemeyin. Bugün yaşadıklarınızın da ileride nostalji değeri taşıyabileceğini düşünün ve anlık yaşadığınız mutlulukları pekiştirin. Yakın arkadaşınızla geçen hafta çıktığınız bir tatilin ya da partnerinizle aranızda geçen samimi bir konuşmanın önemini fark edin.
• Nostaljinin sürekli biriken çoğalan bir anı kümesi olduğunu unutmayın ve yeni anılar kaydetmekten çekinmeyin. Çok huzurlu hissettiren bir manzaranın fotoğrafını çekmek, günlük tutmak ya da yakın çevrenizle aranızda belirli ritüeller kurmak, gelecekteki anı kumbaranız için harika olabilir.

Kendinize ait nostaljik bir anı deposu kurarak, hayatta ne yöne gideceğinden daha emin, mutlu ve huzurlu bir bireye dönüşebilirsiniz.

Kaynak: psychologytoday

İlginizi çekebilir: Geçmişin gölgesi, geleceğin ışığı