Sürekli geleceği düşünmek neden sizi bugünden uzaklaştırıyor?

Geleceği düşünmek, hayatın doğal akışında olan bir parçasıdır. Yapılacak işleri planlamak, hedef belirlemek, olası sorunları değerlendirmek gibi eylemlerin taamı, geleceğe dair düşünmeyi gerektiriyor. Ancak zihniniz sürekli olarak henüz yaşanmamış olaylarla meşgulse, içinde bulunduğunuz ana ayırabileceğiniz dikkat de giderek azalabiliyor. 

Henüz gerçekleşmemiş ihtimalleri sürekli düşündüğünüzde çözüm üretmekten çok kaygıyı besliyor, zihinsel enerjinizi tüketiyorsunuz. Bu da zamanla yaptığınız işe, çevrenizde olup bitenlere ve mevcut ihtiyaçlarınıza odaklanmanızı zorlaştırabilir. Geleceği tamamen göz artı etmek gerekmez, ancak önemli olan geleceği planlarken bugünü yaşamayı ve yapabileceğimiz şeylere odaklanmayı da sürdürmektir. Peki, sürekli geleceği düşünmek neden sizi bugünden uzaklaştırıyor? İşte yanıtı…

Geleceği düşünmek ve geleceğe takılıp kalmak arasındaki farklar

Geleceği düşünmek, önünüzdeki olasılıkları değerlendirmek ve buna uygun hareket etmek açısından oldukça yararlıdır. Örneğin bir sınava hazırlanırken ya da maddi birikim yaparken geleceğe yönelik sağlıklı şekilde düşünmek istersiniz. Geleceğe takılıp kalmak ise düşüncelerin kontrol edilmesi zor bir döngüye girmesine neden olur. Kişi, aynı ihtimalleri tekrar tekrar değerlendirirken kesin bir cevap bulmaya çalışır ve henüz gerçekleşmemiş durumları zihninde yaşamaya başlar. Bu aşamada düşünmek, plan yapmaya hizmet etmekten çıkarak kişinin dikkatini sürekli olarak bugünden uzaklaştırır.

Geleceği düşünmek ve geleceğe takılıp kalmak arasındaki farklar şu şekildedir:

Neden sürekli geleceği düşünüyoruz?

Temel olarak geleceği düşündüğünüzde belirsizlik karşısında zihniniz kendini hazırlamaya çalışıyordur. İnsan beyni olası sonuçları önceden değerlendirmeye ve tehditleri fark etmeye eğilimlidir. Bundan dolayı önemli bir karar alırken, sağlık, iş, ilişki ve maddi durum gibi konular, doğrudan gelecekle ilgili düşünceleri artırabilir. Ancak belirsizlik arttığında bu düşünceler kolayca kontrol etme çabasına dönüşebiliyor. Kişi geleceği zihninde ne kadar çok analiz ederse, yaşanabilecek sorunları o kadar iyi önleyeceğini zannedebilir. Bunun yerine bazı durumlarda düşünmek, çözüm üretmekten ziyade aynı kaygıların tekrar yaşanmasına neden olabilir. 

Neden sürekli geleceği düşünüyoruz? İşte bazı sebepler:

• Belirsizliği kontrol etme isteği: Sonucu bilinmeyen durumları zihinde tekrar tekrar değerlendirmek, kişiye geçici bir kontrol hissi verebilir.
• Kötü ihtimallere karşı hazırlıklı olma çabası: “Ya böyle olursa?” şeklindeki düşünceler, olası sorunlara önceden hazırlanma isteğinden kaynaklanabilir.
• Kaygı ve endişe: Kaygı arttıkça zihin gelecekte yaşanabilecek tehditleri sürekli tarayabilir.
• Mükemmel karar verme isteği: Yanlış karar verme korkusu, kişinin bütün olasılıkları değerlendirmeye çalışmasına neden olabilir.
• Geçmiş deneyimler: Daha önce yaşanan olumsuzluklar, benzer bir durumun gelecekte yeniden yaşanacağı düşüncesini güçlendirebilir.
• Hedef ve sorumlulukların yoğunluğu: İş, para, aile veya kişisel hedeflerle ilgili sorumluluklar geleceğe yönelik zihinsel meşguliyeti artırabilir.

Sürekli geleceği düşünmek bugününüzü nasıl etkiliyor?

Geleceğe yönelik düşünceler günlük yaşamın doğal bir parçası olarak kabul edilir. Fakat bu düşünceler sürekli hale geldiğinde sadece zihninizi değil, bugün nasıl hissettiğinizi ve davrandığınızı da etkileyebilir. Henüz gerçekleşmemiş ihtimallere yoğunlaştığınızda dikkatinizi mevcut yaşamdan uzaklaştırarak zihinsel yorgunluk ve kaygınızı artırabilirsiniz.

Sürekli geleceği düşünmek bugününüzü nasıl etkiliyor? İşte yanıtı:

1- İçinde bulunduğunuz ana odaklanmanızı zorlaştırıyor

Gelecekle ilgili düşünceler zihninizi sürekli meşgul ettiğinde içinde bulunduğunuz ana dikkat vermek zorlaşabilir. Örneğin çalışırken ileride yapmanız gerekenleri, bir görüşmenin nasıl sonuçlanacağını ya da olası bir sorunu düşünmeye devam edebilirsiniz. Bedeniniz bulunduğunuz ortamda olsa da zihniniz henüz gerçekleşmemiş olaylarla meşgul olur. Bu da yaptığınız işe, çevrenize ve o an yaşadığınız deneyimlere yeterince dikkat vermenizi engelleyebilir. Zamanla yaşamın küçük ayrıntılarını fark etmekte zorlanırken mevcut ana odaklanmanız da güç hale gelebilir. 

2- Zihinsel enerjinizi tüketiyor

Gelecekle ilgili aynı ihtimalleri tekrar düşündüğünüzde zihinsel enerjiniz de gereksiz yere tükenecektir. Özellikle sonucu kontrol edemediğiniz durumlar üzerinde sürekli senaryolar oluşturduğunuzda, beyninizin çalışma kapasitesini uzun süre meşgul edersiniz. Gün içinde kendinizi zihinsel olarak yorgun, dağınık ya da odaklanmakta zorlanırken bulabilirsiniz. Üstelik ortada henüz çözülmesi gereken gerçek bir problem de olmayabilir. 

3- Kaygı ve stresinizi artırabiliyor

Zihniniz, gelecekte ne olacağını kesin olarak bilemediğinden dolayı bu belirsizliği tehdit olarak değerlendirebilir. Özellikle olumsuz ihtimallere sürekli olarak odaklanıyorsanız, henüz gerçekleşmemiş olayları bugünden gerçekten yaşayabilirsiniz. Bu durum kaygı ve stres düzeyinin yükselmesine de katkıda bulunuyor.

Kaygı ve stresiniz arttığında şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Sürekli kötü bir şey olacakmış gibi hissetmek
• Aynı endişeleri tekrar tekrar zihinde değerlendirmek
• Gelecekteki olayların sonucunu kontrol etme ihtiyacı hissetmek
• Belirsiz durumlarda huzursuz veya gergin olmak
• Uykuya dalmakta ya da zihni dinlendirmekte zorlanmak
• Gün içinde dikkatin kolayca endişe verici düşüncelere kayması

4- Gerçekleşmemiş sorunlarla mücadele etmenize neden oluyor

Gelecekte ortaya çıkabilecek bazı sorunları önceden düşündüğünüzde bazen hazırlıklı olmanızı sağlayabilir. Ancak bunu uzun süre zihninizde çözmeye çalıştığınızda, gereksiz bir zihinsel yük oluşacaktır. Örneğin bir iş görüşmesinin kötü geçeceğini, maddi bir sorun yaşayacağınızı ya da planlarınızın ters gideceğini tekrar tekrar düşünürseniz, ortada gerçek bir sorun yokken stres yaşamanız olasıdır. Bu da enerjinizi problemi çözmek yerine henüz gerçekleşmeyen ihtimallerle mücadele etmeye harcamanıza neden olur. 

5- Şu anda yapabileceğiniz şeyleri gözden kaçırmanıza yol açıyor

Bugün atabileceğiniz somut adımları fark etmenizi zorlaştırabilen gelecek odaklı düşünmek, zihinsel olarak sürekli yarının sorunlarıyla mücadele etmenize neden olur. Bu durumda bugünün gerçek sorunlarını ikinci plana atmanız da olasıdır. Örneğin işinizle ilgili gelecekte oluşabilecek bir sorunu sürekli düşündüğünüzde, bugün tamamlamanız gereken görevlere odaklanmanızı engelleyecektir. Oysa geleceği belirleyen şey, çoğu zaman bugün alınan kararlar ve atılan küçük adımlardır. 

6- Karar verme ve problem çözme becerinizi zayıflatabiliyor

Gelecekle ilgili ihtimalleri sürekli değerlendirdiğinizde karar verme süreciniz gereğinden fazla karmaşık hale gelebilir. Özellikle her kararın bütün olası sonuçlarını kontrol etmeye çalışırsanız, seçenekler arasında kalır ve karar vermeyi ertelersiniz. Aşırı düşünme, mevcut probleme odaklanmak yerine sürekli yeni senaryolar üretmenize yol açar. Bunun yerine gelecekteki her olasılığı hesaplamaya çalışmayın, mevcut bilgilerinizle kontrol edebileceğiniz noktaları belirleyin. 

Gelecek hakkında düşünürken kendinizi bugüne nasıl döndürebilirsiniz?

Geleceği düşünmeyi tamamen bırakmak gerçekçi ya da gerekli değildir. Önemli olan ikisi arasında sağlıklı bir denge kurabilmektir. Zihninizin henüz gerçekleşmeyen olaylara fazla yoğunlaştığını fark ettiğinizde, dikkatinizi yeniden içinde bulunduğunuz ana yönlendirebilirsiniz. 

Gelecek hakkında düşünürken kendinizi bugüne nasıl döndürebilirsiniz? İşte yanıtı:

1- Kontrol edebileceğiniz şeylere odaklanın

Gelecekte ne olacağını tamamen kontrol etmeniz mümkün değildir. Fakat bugün vereceğiniz kararları ve atacağınız adımları kontrol edebilirsiniz. Bu nedenle zihninizi değiştiremeyeceğiniz ihtimaller yerine, mevcut anda etkileyebileceğiniz konulara yöneltin. Bununla ilgili bugün ne yapabilirim sorusu, düşüncelerinizi belirsizlikten çıkararak somut bir eyleme yönlendirmenize yardımcı olabilir. 

2- Düşüncenizin çözüm üretip üretmediğini sorgulayın

Gelecekle ilgili bir düşünce aklınıza geldiğinde, onu hemen çözmeye çalışmak yerine önce size ne sağladığını değerlendirin. Bazı düşünceler plan yapmanıza yardımcı olurken bazıları aynı senaryoları tekrar tekrar zihninizde canlandırmanıza neden olabilir. 

Düşüncenin işlevini belirlemek için kendinize şu soruları sorun:

• Bu düşünce şu anda çözebileceğim bir probleme mi işaret ediyor?
• Bu konuda bugün yapabileceğim somut bir şey var mı?
• Aynı ihtimali daha önce defalarca düşündüm mü?
• Düşünmek bana yeni bir bilgi veya çözüm sağlıyor mu?
• Bu düşünce beni eyleme mi geçiriyor, yoksa sadece endişelendiriyor mu?

3- Gelecekle ilgili kaygılarınızı yazıya dökün

Gelecekle ilgili kaygılarınızı zihninizde sürekli çevirmek yerine bir kağıda yazın. Bu, düşüncelerinizi daha somut ve düzenli hale getirmenize yardımcı olacaktır. Aklınızdan geçen endişeyi, gerçekleşmesinden korktuğunuz durumu ya da bu konuda yapabileceğiniz şeyleri kısa şekilde yazabilirsiniz.

4- Düşüncelerinizden zihinsel olarak uzaklaşın

Gelecek hakkındaki düşüncelerinizi tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine onları fark edip düşünce olarak değerlendirin. Ya kötü bir şey olursa gibi bir düşünce geldiğinde, bunu kesinleşmiş bir gerçek olarak kabul etmek yerine, zihninizin ürettiği bir olasılık olduğunu mutlaka hatırlayın. Düşünceyle aranıza küçük bir mesafe koyun, ona otomatik olarak tepki vermeyin. Ardından dikkatinizi bulunduğunuz ortama, yaptığınız işe ya da o anda gerçekleşen bir duruma yönlendirebilirsiniz. 

5- Şu anda yapabileceğiniz tek bir adımı belirleyin

Gelecekle ilgili kaygılar geldiğinde bütün olasılıkları çözmeye çalışmanız anlamsızdır. Atabileceğiniz en önemli adım, şu anda yapabileceğiniz şeyleri belirlemektir. Örneğin bir sınav için çalışmanız gerekiyorsa sonucu düşünmek yerine bugün çözeceğiniz soru sayısına odaklanabilirsiniz. Böylece zihniniz belirsiz bir ortamdan çıkacak, somut gerçeklerle yüzleşerek şimdiye odaklanacaktır. 

6- Dikkatinizi yaptığınız işe geri getirin

Eğer gelecekle ilgili yoğun düşündüğünüzü fark ettiyseniz, dikkatinizi o anda yaptığınız işe bilinçli olarak geri getirin. Bunu yapmak ilk aşamada zor görünebilir. Ancak çalışıyorsanız işinize, yemek yiyorsanız yemeğinize, biriyle konuşuyorsanız konuşmaya odaklanmaya gayret gösterdiğinizde bunu yapabildiğinizi fark edeceksiniz. Düşünceler yeniden ortaya çıksa dahi onları takip etmek yerine tüm dikkatinizi şimdiye odaklayın.

Kaynak: lipsychologist, medium

İlginizi çekebilir: Belirsizlik karşısında içsel dengeyi korumak