Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), arkadaşlıklardan romantik ilişkilere kadar farklı ilişki türlerini karmaşık hale getirebiliyor. DEHB’li bireyler, sosyal ilişkilerini bitirmekte, duygularını düzenlemekte veya tutarlı ilişkiler sürdürmekte sıkıntı çekebiliyor. Bu yazımızda, DEHB sahibi yetişkinlerin sağlıklı ilişkiler kurmak ve sürdürmek için uygulayabileceği gerçekçi pratikleri kaleme aldık.
DEHB sosyal hayatı nasıl etkiliyor?
DEHB, iş ve eğitim hayatıyla birlikte iletişimi ve sosyal bağlantıları da etkiliyor. Bu bozukluk, kişinin yaptığı planları veya sevdiklerinin doğum günlerini unutmasına sebep olabiliyor. Ayrıca, DEHB yüzünden konuşma akışı kaçırılabiliyor, dürtüsel olarak söz kesilebiliyor ve farkına varmadan uzun uzun konuşulabiliyor. DEHB’li bazı yetişkinler, iletişimi uzun süreli sürdürmekte de sıkıntı yaşayabiliyorlar.
DEHB’li yetişkinler sosyal hayatlarını iyileştirmek için ne yapabilir?
DEHB’li yetişkinler, aşağıdaki stratejileri uygulayarak sosyal ilişkilerini güçlendirebilirler.
Takip için sistem geliştirmek
Mesajları cevaplamayı veya diğer insanları aramayı unutan DEHB sahibi bireyler, yalnızca iletişime geçme niyetlerine güvenmemeli. Uzmanlar, bu kişilerin yardımcı sistemlerden yararlanmasını öneriyor; örneğin, arkadaşlarla iletişime geçmek için düzenli hatırlatıcılar kurmak, sosyal etkinlikleri öğrenir öğrenmez takvime eklemek ve doğum günü gibi önemli tarihlerin takibi için görev uygulamaları kullanmak faydalı olabiliyor.
Hafıza dışarıdan desteklendiği zaman insan ilişkilerini sürdürmek kolaylaşabiliyor. DEHB terapisi de irade gücüne güvenmekten ziyade çeşitli sistemler kurmaya odaklanıyor.
Mindful dinleme uygulamak
DEHB’li bireyler, dürtüsellik yüzünden konuşmadan önce duraklamakta zorluk çekebiliyor. Bu insanlar, fikirleri, hikayeleri ve tavsiyeleriyle hemen söze girebiliyor. Bu durum, bu bireylerin karşısındaki insanların duyulmadıklarını hissetmelerine yol açabiliyor.
DEHB’li kişiler, cevap vermeden önce bir nefes almayı ve karşıdakinin söylediklerini tekrar etmeyi deneyebilirler. Ayrıca, bu kişilere kendi bakış açılarını paylaşmadan önce karşı tarafa soru yöneltmeleri de öneriliyor. Bu küçük adımlarla hem farkındalıklı bir şekilde dinleme eylemi gerçekleştirilebilir hem de karşı tarafa dinlendiği hissettirilebilir.
Duygusal tepkileri yönetmek
Duygusal yoğunlukla bağlantılı olan DEHB, duyguların hızlı ve güçlü bir şekilde yaşanmasına neden olabiliyor. Bu durum sonucunda da geri bildirimlere savunmacı bir şekilde tepki verilebiliyor, küçük yanlış anlaşılmalar bile derin bir biçimde incinmeye sebep olabiliyor ve çatışmalar bitirilemiyor.
DEHB’li yetişkinler, duygusal düzenleme becerilerini geliştirerek sosyal ilişkilerini koruyabilirler. Uzmanlar, bu becerinin gelişimi için topraklama egzersizleri, yanıt vermeden önce duraklamayı ve tartışma esnasında kısa süreliğine uzaklaşmayı öneriyor.
‘’Her şey veya hiçbir şey’’ kalıbından kaçınmak
Bazı DEHB’li kişiler, yeni arkadaşlıklara veya romantik ilişkiye aşırı odaklanabiliyor. Bu odak, ilişkinin başında iletişimi sürekli hale getirebiliyor. Zaman içinde ise kişinin ilgisi değişebiliyor ve karşı tarafın da kafası karışabiliyor.
Bu doğrultuda, DEHB sahibi insanlara yoğun etkileşimlerden sonra sessiz kalmak yerine tutarlı olmaları öneriliyor. Bu insanlar, küçük ve düzenli temaslarla istikrarlı ilişkiler kurabilirler. Bozukluğun terapisi de yüksek yoğunluklu etkileşimden ziyade sürdürülebilir bir tempo oluşturmayı destekliyor.
Sosyal planlara yapı kazandırmak
Yapılandırılmamış planlar, kaygıyı ve unutkanlığı artırabiliyor. Bu yüzden, DEHB’li yetişkinler planlarını bir gün önceden teyit edebilirler ve net başlangıç-bitiş saatleri belirleyebilirler. Aynı zamanda, yapısı önceden belirlenmiş aktivitelerden yana seçim yapmak ve stresi azaltmak adına birkaç dakika erken varmak da öneriliyor.
Hatayı hızlıca düzeltmek
Herkes ilişkilerinde hata yapsa da DEHB’li bireyler daha sık hata yapabiliyor. Bu noktada ise hataları onarmanın önemi ortaya çıkıyor. Bozukluğa sahip kişiler, sevdikleri birinin doğum gününü unuttuğunda veya birinin sözünü kestiğinde bunu doğrudan kabul edebilir. Daha sonra, karşı tarafa ‘’Bunu kaçırdığım için özür dilerim, benim için gerçekten önemli.’’ gibi ifadelerle dönüş yapabilirler.
Enerjiyi korumak
DEHB’li yetişkinlere ne kadar uyarana dayanabileceklerini anlamaları öneriliyor. Bu bireyler, uyaran tespiti yaptıktan sonra toparlanmak için ne kadar zamana ihtiyaçları olduğunu da fark edebilirler. Bunlarla birlikte, DEHB’li kişiler‘’Hangi ortamlar benim için daha dengeleyici?’’ ve ‘’Hangi dinamikler benim için bunaltıcı?’’ sorularını cevaplandırarak enerjilerini olumsuz etkilemeyecek sosyal ortamlara girebilirler.
Yetişkin bir DEHB’li birey olarak sosyal ilişkiler kurmak ve sürdürmek zor olabilse de yukarıdaki pratikler etkileşimlere derinlik katabiliyor.
İlginizi çekebilir: Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD)