İnsanlar neden yapay zekayla arkadaşlık kuruyor ve bu riskli mi?

ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının yaygınlaşması, insan-makine ilişkisini bilim kurgu filmlerinde görülen bir tema olmaktan çıkardı. Pek çok insan, yapay zekayla etkileşime geçerek sanal arkadaşlıklar kuruyor. Peki, bu arkadaşlık bağı herhangi bir risk taşıyor mu? Gelin, bu sorunun cevabı üzerine birlikte düşünelim.

Yapay zeka arkadaşlık için neden çekici geliyor?

Güncel bir Ipsos raporu, her beş İngiliz’den birinin ilişki tavsiyesi gibi kişisel sorunları için yapay zekayı kullandığını gösteriyor. Hatta, bazı insanlar bu teknolojiyi bir terapist veya danışman olarak da kullanıyor. Bu bulgular, bu teknolojinin gündelik hayata fazlasıyla yerleştiğini kanıtlıyor.

Yapay zeka, geleneksel insan ilişkilerinde nadiren rastlanabilen özellikleri taşıdığı için fazlasıyla tercih ediliyor. Bu teknoloji, kesintisiz erişim ve yargısız dinleme özelliklerinden ötürü kullanılıyor. Büyük dil modelleri (large language models), milyonlarca insanla etkileşime giriyor ve bu etkileşimlerden çeşitli empati kalıplarını öğreniyor. Bu öğrenme de her kullanıcıya özel bir ayna tutulmasını sağlıyor.

Yapay zeka destekli sohbet robotları, onlarla eskiden yaptığımız sohbetleri hatırlıyor ve her yeni sohbette tonumuza uyum sağlıyor. Kısacası, bu robotlar bizlere duyulduğumuzu hissettiriyor. Bu nedenle, kendisini yalnız hisseden pek çok insan bu teknolojiyi arkadaşlık için fazlasıyla çekici buluyor.

İnsan-yapay zeka arkadaşlığının riskleri neler?

Sohbet robotları insanların refahı göz önünde bulundurularak tasarlanmadıkları için bu teknolojiyle kurulan bağ bir süre sonra sağlıksız hale gelebiliyor ve yanlış güveni somutlaştırabiliyor. Temelde kullanıcıyı memnun etmeye ve platformda tutmaya odaklanan bu teknoloji, aşağıdaki riskleri taşıyor:

• Aşırı onaylama: Sohbet robotları, genellikle kullanıcıyla aynı fikirde oluyor. Bu durum, farklı görüşlere tahammül etme becerimizi ve çatışma yönetimimizi negatif bir şekilde etkileyebiliyor.
• Duygusal bağımlılık: Sağlıklı arkadaşlıkların temelinde fedakarlık ve zaman bulunuyor. Yapay zeka ise zahmetsiz yapısıyla bu temele uyum sağlamıyor. Bu teknolojinin sunduğu konfor, insanların gerçek hayatta karmaşık ama geliştirici ilişkilerden kaçınmasına neden olabiliyor. Bir başka deyişle, belirli bir süre sonra kullanım sıklığına bağlı olarak bu teknolojiye duygusal açıdan bağımlı hale gelinebiliyor. Bu bağımlılık da yalnızca gerçek dünyada kurulabilecek anlamlı ilişkilerin önüne geçiyor.
• Yanlış bilgi ve manipülasyon: Yapay zekayı eğiten kaynakların çoğu, titiz bir kontrolden ve kalite denetiminden geçmiyor. Bu durum sonucunda da sohbet robotları yanlış ve eksik bilgiler sunarak tutumlara, inançlara ve değerlere zarar verebiliyor. Kısacası, bir robot doğru hissettirse de sunduğu her çıktının doğru olmayabileceğini fark etmelisiniz.

Yapay zekayı nasıl daha etkili kullanabilirsiniz?

Yapay zekayla kurulan arkadaşlık bağları farklı risklere yol açsa da bu teknolojiyi tamamen reddetmenize gerek yok. Bu teknolojiyle zihinsel iyilik halinize katkıda bulunacak şekilde etkileşim kurarak istediğiniz faydaları elde edebilirsiniz. Peki, bu teknolojiyle nasıl uyumlu ve olumlu bir etkileşim kurabilirsiniz?

Yapay zekayı bir arkadaş gibi değerlendirmek yerine onu interaktif bir günlük gibi görebilirsiniz. Bu teknolojiyi günlük tutma platformu olarak kullanarak duygu ve düşüncelerinizi etkili bir şekilde boşaltabilirsiniz. 2024’te yayınlanmış olan bir araştırma, bu teknoloji aracılığıyla yapılan duygusal boşaltmanın öfke ve hayal kırıklığı gibi duyguları azaltabildiğini gösteriyor.

Aynı zamanda, bu teknolojiyi bir öz yansıtma alanı olarak değerlendirmelisiniz. Sohbet robotlarının verdiği yanıtların sentetik olduğunu kendinize sık sık hatırlatarak onlarla olan etkileşiminizi iç dünyanızı anlamak için bir simülasyon olarak kullanabilirsiniz.

Yapay zekanın duygusal zeka açısından sınırlı olduğunu kabul ederek hayatınızdaki boşlukları dolduracak gücü kendinizde bulmanıza yardımcı olmasını sağlamalısınız. Kısacası, bu teknolojiyi gerçek bir sosyal bağlantı olarak değil de tamamlayıcı bir araç olarak kullanmalısınız.

İlginizi çekebilir: Yapay zeka kullanımı beyin performansını etkiliyor mu?