Helikopter ebeveynlikten sonra yeni kavram: Lawnmower Parenting

Bir çocuğun düşmesini istememek çok anlaşılır. Yorulmasın, üzülmesin, dışlanmasın, başarısız olmasın, kendini yetersiz hissetmesin isteriz. Ebeveynlik doğası gereği çocuğu koruma içgüdüsüyle başlar. Ancak bazen çocuğu korumaya çalışırken, fark etmeden onun hayatındaki tüm pürüzleri önceden temizlemeye başlayabiliriz. İşte son yıllarda sıkça konuşulan “lawnmower parenting” kavramı tam olarak bu noktaya işaret ediyor.

Türkçe’de kabaca “çim biçme makinesi ebeveynliği” veya “bulldozer ebeveynlik” olarak adlandırılan lawnmower parenting; çocuğun karşılaşabileceği engelleri, zorlukları ve hayal kırıklıklarını önceden fark edip onun yolundan kaldırmaya çalışan ebeveyn tutumunu tanımlıyor. Helikopter ebeveynlikte ebeveyn çocuğun üzerinde sürekli dolaşır, izler ve müdahale etmeye hazır bekler. Lawnmower parenting’de ise ebeveyn bir adım daha ileri giderek çocuk daha sorunla karşılaşmadan yolu düzeltmeye ve deneyimi onun adına kolaylaştırmaya çalışır.

Bu tutum çoğu zaman iyi niyetten doğsa da çocuk gelişimi açısından bazı riskler taşıyor. Çünkü sağlıklı gelişim için çocukların en az mutluluk ve başarı kadar hayal kırıklığına ve hata yapmaya da ihtiyacı oluyor. Lawnmower parenting, çocuğun deneyim alanını daraltan ince çizgileri yeniden düşünmeyi gerektiriyor.

Lawnmower parenting nedir?

Lawnmower parenting, çocuğun hayatındaki zorlukları onunla birlikte çözmek yerine, daha çocuk o zorlukla karşılaşmadan ortadan kaldırmaya çalışan ebeveynlik biçimidir. Bu tutumda ebeveyn, çocuğun üzülmesini, hata yapmasını, reddedilmesini, başarısız olmasını veya zorlanmasını mümkün olduğunca engellemeye çalışır. Böylece çocuk kısa vadede daha rahat hisseder fakat uzun vadede kendi problem çözme becerilerini kullanamadığından sorun yaşar.

Örneğin ödevini unutan bir çocuğun yerine öğretmene açıklama yapmak, arkadaşlarıyla yaşadığı her anlaşmazlıkta hemen devreye girmek, zorlandığı bir derste ya da etkinlikte sorumluluğu üstlenmek lawnmower parenting örnekleri arasında sayılabilir. Bu tutum her zaman büyük müdahalelerle ortaya çıkmaz. Bazen çocuğun yerine sürekli cevap vermek, eşyalarını hep onun adına toplamak ya da her duygusal zorlanmada hemen çözüm sunmak da aynı döngünün parçası olabilir. Bu tür davranışların arkasında çoğu zaman çocuğu koruma isteği yer alsa da sorun, desteğin çocuğun yerine geçmeye başladığı noktada kendini gösterir. 

Bir çocuğun hayatındaki her zorluğu ortadan kaldırmak, ilk bakışta şefkatli bir yaklaşım gibi görünebilir. Oysa çocukların güvenli sınırlar içinde zorlanmaya, küçük hatalar yapmaya ve bu hataların sonuçlarıyla baş etmeyi öğrenmeye de ihtiyacı vardır. Çünkü dayanıklılık, doğrudan deneyim yoluyla daha hızlı gelişir. 

Lawnmower parenting zararları

Çocukların güvenli, sevgi dolu ve destekleyici bir çevreye ihtiyacı vardır. Ancak bu çevrenin tamamen pürüzsüz olması gerekmez. Hatta gelişim çoğu zaman küçük pürüzlerin içinde gerçekleştiğinde daha kalıcı ve güçlü olur. Sırasını beklemek, kaybettiğinde üzülmek, bir arkadaşına kendini anlatmak, öğretmeninden yardım istemek, başarısız olduğu bir konuda yeniden denemek ya da yaptığı hatayı telafi etmek bu becerilerin parçasıdır. Ebeveyn her zorlanmayı önceden ortadan kaldırdığında çocuk sosyal, duygusal ve bilişsel alanlarda yeterince pratik yapamayabilir.

Lawnmower parenting zamanla çocuğun kendi kapasitesine dair algısını da etkileyebilir. Çocuk, bir sorunu yetişkin müdahalesi olmadan çözemeyeceğine inanmaya başlayabilir. Karar verirken sürekli onay arayabilir, hata yapmaktan çok korkabilir ya da küçük aksilikler karşısında yoğun kaygı yaşayabilir.

Çocuk küçük yaşlarda başarısızlıkla çok az karşılaşırsa, ileriki dönemde karşılaşacağı ilk zorlanma anı gecikeceğinden mevcut sorunu normalden daha büyük yaşayabilir. Daha önce eleştiri, reddedilme, hayal kırıklığı ya da belirsizlik gibi duygular onun adına filtrelendiğinden bu duygularla ilk kez karşılaştığında ne yapacağını bilemez bir duruma düşebilir. Bu da kendi ayakları üstünde durarak kendi kararlarını alan bağımsız bir birey olmasını zorlaştırabilir.

Bu tutumun çocuk üzerinde yaratabileceği potansiyel etkiler arasında şunlar yer alabilir:

• Problem çözme becerisinin yeterince gelişmemesi
• Bağımsız hareket etmekte zorlanma
• Hata yapmaya karşı düşük tolerans
• Başarısızlığı kişisel yetersizlik gibi algılama
• Sorumluluk almaktan kaçınma
• Karar verirken sürekli yetişkin desteğine ihtiyaç duyma
• Küçük engeller karşısında kolayca pes etme
• Kaygı ve kontrol ihtiyacının artması
• Duygusal dayanıklılığın zayıflaması

Bu etkiler her çocukta aynı şekilde görülmez. Çocuğun mizacı, aile dinamikleri, okul çevresi ve ebeveynin genel tutumu, sonucu büyük ölçüde değiştirebilir. Yine de her durumda, çocuğun güçlü hissetmesi için ebeveyn korumasına ek olarak kendilerine güvenebilecekleri küçük deneyimlere de ihtiyacı vardır.

Lawnmower parenting ve helikopter ebeveynlik farkı

Helikopter ebeveynlik ile lawnmower parenting çoğu zaman birbirine karıştırılır. İki tutumda da ebeveyn çocuğun hayatına yoğun biçimde dahil olur ancak müdahale biçimleri birbirinden farklıdır. 

• Helikopter ebeveyn; çocuğu yakından izler, riskleri takip eder ve gerektiğinde müdahale etmeye hazır bekler. Helikopter ebeveyn, çocuğun okulda yaşadığı bir sorunu sürekli gözlemler, takip ve kontrol eder.
• Lawnmower ebeveyn; çocuğun karşılaşabileceği engelleri önceden tahmin edip onları erkenden ortadan kaldırmaya çalışır. Lawnmower ebeveyn, çocuk henüz öğretmeniyle konuşmadan, arkadaşına sınır koymadan ya da kendi çözümünü denemeden sorunu onun haberi bile olmadan çözer.

Bu ebeveynlik tutumlarının birinde yoğun gözlem ve kontrol, diğerinde ise çocuğun yolunu önceden temizleme refleksi baskındır. Elbette her müdahale olumsuz değildir. Çocuğun güvenliği, sağlığı, zorbalığa maruz kalması ya da yaşının çok üzerinde bir sorunla karşılaşması gibi durumlarda ebeveynin aktif biçimde devreye girmesi gerekir. Ancak çocuğun kendi yaşına uygun biçimde deneyimleyebileceği her zorluğu ortadan kaldırmak, onun bağımsızlık duygusunu ve problem çözme becerilerini zayıflatabilir.

Daha destekleyici bir denge nasıl kurulabilir?

Lawnmower ebeveynlik biçiminin arkasında çoğu zaman kontrol etme isteğinden çok kaygı ve şefkat vardır. Bazı durumlarda ebeveyn, çocuğunun üzülmesini kendi başarısızlığı gibi hisseder ve onun zorlanması durumunda içten üzüntü yaşar. Özellikle rekabetin yüksek olduğu okul sistemleri, sosyal medyada görünür hale gelen “kusursuz çocuk” algısı ve başarıya erken yaşta yüklenen anlam, bu kaygıyı daha da artırabilir. Bazı ebeveynler ise kendi çocukluk dönemlerinde yeterince desteklenmedikleri için çocuklarının hiçbir zorlukta yalnız kalmasını istemez. Her iki durumda da niyet iyi niyetlidir fakat hayatı bu kadar toz pembe yapma çabası, çocuğun gelecekte daha kırılgan bir bireye dönüşmesine neden olabilir.  

Lawnmower parenting döngüsünden çıkmak ise çocuğu tamamen kendi haline bırakmak anlamına gelmez. Bunun yerine, çocuğun sorunları kendi başına denemesine ve bazen de kendi hatalarının sonuçlarıyla yüzleşmesine alan açmak demektir. Bu alan, çocuğun arkasında güvenli bir yetişkin olduğunu bilerek deneme yapabildiği bir gelişim alanıdır.

Günlük hayatta şu küçük adımlarla daha destekleyici bir ebeveynlik modeli uygulanabilir: 

• Çocuğun yapabileceği işleri onun yerine yapmadan önce ona sorumluluk alması için gereken alanı tanıyın.
• Her sorunu anında çözmek yerine önce onu düşünmeye teşvik edin.
• Çocuğun küçük hayal kırıklıklarını hemen telafi etmeye çalışmadan bu duyguyu tanımasına izin verin.
• Hata yaptığında sonucu tamamen ortadan kaldırmak yerine, ne öğrendiğini ve ne yapacağını konuşun.
• Öğretmen, arkadaş ya da başka bir yetişkinle yaşadığı her durumda araya girmeden önce çocuğun kendi fikrini paylaşması için gerekli alanı sağlayın.
• Zorlanmanın her zaman kötü bir şey olmadığını ona hem sözle hem tutumunuzla hissettirin.
• Başarı kadar çaba, sabır, yeniden deneme ve sorumluluk alma davranışlarını da değerli kılın.
• Kendi ebeveyn kaygınızı çocuğun  ihtiyacı olarak adlandırmayın.

Bu adımlar çocuğun kendi kapasitesini görmesine yardımcı olmanızı sağlar. Çünkü bazen en iyi destek, çocuğun önündeki engeli kaldırmak yerine, sorunla karşılaştığı zamanlarda yanında durup o engeli kendi başına nasıl aşabileceğini keşfetmesine izin vermektir.

Kaynak: bannerhealth, parents

İlginizi çekebilir: Bulldozer ebeveynlik: Koruyucu ebeveynlik stilinden yönlendirici ebeveynliğe bir bakış