Ebeveynlikte tetiklenme: Çocuğunuzun davranışı neden eski duyguları uyandırabilir?

Çocuğunuz sabah hazırlanmak istemediğinde, odasını toplamayı reddettiğinde ya da küçük bir konuda büyük bir tepki verdiğinde kendinizi beklediğinizden daha yoğun bir duygu içinde buluyor olabilirsiniz. O an yaşanan şey basit bir inatlaşma gibi görünür ama bazen içeride hissedilen öfke, çaresizlik veya yetersizlik üzerinizde daha yaralayıcı bir etki bırakabilir.

Ebeveynlikte tetiklenme tam da bu anlarda belirginleşir. Çocuğun davranışı bugüne ait olsa da bir ebeveyn olarak sizin bedeniniz ve zihniniz geçmiş duyguları çağırabilir. Çocukluğunuzda yaşadığınız travmalar yıllar sonra ebeveynlik anlarına sızarak yeniden canlanabilir. Oldukça yaygın görülen bu durum kötü bir ebeveyn olduğunuz anlamına gelmez. Aksine, kişisel tepkinizin kaynağını fark ederek çocuğunuza ve kendinize daha şefkatli yaklaşmanıza olanak tanır.

Ebeveynlikte tetiklenme nedir?

Tetiklenme, bugün yaşanan bir olayın geçmişteki bir duygu, inanç ya da bedensel tepkiyi harekete geçirmesi olarak düşünülebilir. Çocuğun davranışı yüzeyde gerçekleşirken ebeveynin içinde yükselen asıl duygu genellikle daha eski bir yerden gelir. Örneğin, çocuğunuz herhangi bir şeyi reddettiğinde sadece beklentiniz karşılanmamış gibi hissetmeyebilirsiniz. Bazen içeride saygı görmemek, duyulmamak, kontrolü kaybetmek ya da yetersiz hissetmek gibi olumsuz duygular belirir. Çocuk açısından bakıldığında ise bu, sadece oynadığı oyunu bırakmak istememek veya kendi kişisel sınırlarını denemek kadar basit bir durum olabilir.

Ebeveynlikteki zorlayıcı nokta tam da burada başlar. Çünkü bazen verdiğiniz tepki, çocuğun davranışlarından bağımsız şekilde gerçekleşir ve daha çok içte yaşadığınız tepkisel uyarılmadan kaynaklanır. 

Çocukluk deneyimleri ebeveynliği nasıl etkiler?

Her ebeveyn, kendi çocukluk deneyimlerini farkında olarak ya da olmayarak ebeveynliğine taşır. Çocukluk evinde duygulara ne kadar alan açıldığı, hatalara nasıl tepki verildiği veya sevginin nasıl hissedildiği, yetişkinlikteki ev hayatını ve ebeveynlik şeklini etkileyebilir. Çocukluğunuzu sürekli eleştirildiğiniz veya sevginin koşula bağlandığı bir evde geçirdiyseniz, kendi çocuğunuzun dağınıklığı bile sizde başarısızlık hissini uyandırabilir. Benzer şekilde duygularınız küçümsendiyse çocuğunuzun ağlaması karşısında sabırlı kalmakta zorlanabilirsiniz ya da çocukken sadece uyumlu olduğunuzda kabul gördüyseniz çocuğunuzun öfkesi size kişisel bir reddedilme gibi gelebilir.

Bu tür bağlantıları fark etmek, yaşadığınız tepkinin yalnızca o anla ilgili olmadığını hatırlatarak dürtüsel davranma riskini azaltır. Ancak tetiklenme çoğu zaman bedende ve düşüncede yoğun bir alarm yarattığından bu olayları tanımlamakta zorlanabilirsiniz. Bu durumda ortaya çıkan yaygın sinyalleri gözlemek, tetiklenme farkındalığı geliştirmenize yardımcı olabilir: 

• Tepkiniz olayın büyüklüğünden daha şiddetli hissedilir.
• Çocuğun davranışını kişisel bir saygısızlık gibi yorumlarsınız.
• İçinizden “hep böyle oluyor” ya da “hiç söz dinlemiyor” gibi genelleyici cümleler geçer.
• Bedende sıkışma, çene sıkma, hızlı nefes, kalp çarpıntısı veya gerginlik hissedilir.
• O an çocuğun yaşını, gelişim dönemini ya da ihtiyacını görmek zorlaşır.
• Sonradan pişman olduğunuz bir ses tonu veya tepki ortaya çıkar.
• Durum geçse bile duygusu uzun süre kalır.

Ebeveynlikte eski döngüleri değiştirmek

Tetiklenme anında gelen duyguları bastırmak size sürdürülebilir bir çözüm yolu sunmaz. Daha sağlıklı olanı, duyguyu fark edip duygu ile davranış arasına küçük bir mesafe koyabilmektir. Bu birkaç saniyelik mesafe bazen ebeveynlikte birçok şeyi değiştirebilir:

• Önce bedeninizi fark edin.
• Ses tonunuzu yükseltmeden önce birkaç derin nefes alın.
• Çocuğun davranışına verdiğiniz anlamı kontrol edin.
• “Bana karşı geliyor” yerine “Şu anda zorlanıyor” demeyi deneyin.
• Gerekirse kısa bir mola verin ve ortamdan uzaklaşın.
• Durumu hemen çözmeye çalışmak yerine önce sakinleşmeyi hedefleyin.
• Sonradan özür dilemekten çekinmeyin.
• Aynı döngü sık sık tekrarlanıyorsa destek almayı değerlendirin.

Ebeveynlik, insanın kendi geçmişiyle en beklenmedik anlarda karşılaşabildiği bir deneyimdir. Çocuğunuzun ağlaması, itirazı, öfkesi ya da dağınıklığı bazen sizi bugünden alıp çocukluğunuzda hissettiğiniz bir çaresizliğe götürebilir. Fakat bu farkındalığı bir kez geliştirirseniz dönüşüm yolunda kalıcı adımlar atabilirsiniz.

Kaynak: psychologytoday

İlginizi çekebilir: Nasıl daha olumlu bir ebeveyn olabilirsiniz?