Avukatlık ücretini karşılayamayanlar için bir hizmet: Adli yardım nedir, nasıl başvurulur?

Merhabalar, bugün Türkiye Barolar Birliği’nin bize sağladığı fakat pek de bilinmeyen bir hizmetten bahsedeceğim: Adli yardım. Adli yardım Avukatlık Kanunu’nun 176. maddesinde “avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmetlerinin sağlanması” olarak tanımlanan hizmettir. Uygulamada en çok:

  • Boşanma,
  • Aile içi şiddet,
  • Cinsel istismar,
  • İş kazası,
  • Haksız yere işten çıkarılma, ücret vb. alamama,
  • İdare aleyhine açılacak davalar, gibi konular için başvurulur.

Her şehirde adli yardım büroları mevcuttur. İstanbul gibi büyük şehirlerde adli yardım büroları bölgelere ayrılmıştır; Kartal, Bakırköy, Büyükçekmece gibi. Adli yardıma başvurmak için başvurucu önce en yakınındaki adli yardım bürosuna telefon edip randevu alır. Gerekli belgeleri bir araya getirildikten sonra adli yardım bürosuna gelip o sırada büroda görevli avukata meselesini anlatır. Avukat bu anlatılanlardan yola çıkarak bir form doldurur. O form, başvurucu tarafından imzalandıktan sonra büroya teslim edilir. 10 gün içinde kendisine bir avukat atanır.

Başvuru sırasında istenen belgeler

  • Muhtardan alınan fakirlik belgesi,
  • Vukuatlı Aile Nüfus Kaydı,
  • Nüfus fotokopisi,
  • Geliri varsa; Gelirini gösteren bir belge,
  • Kredi borcu varsa; kredi ödeme belgesi,
  • Kirada oturuyorsa kira kontratı,
  • Bakmakla yükümlü çocuğu varsa öğrenim belgesi,
  • Açılmış bir dava varsa;
  1. Hukuk Davasında: Dava dilekçesi ve son zabıt fotokopisi
  2. Ceza Davasında: İddianame ve son zabıt fotokopisi
  3. İcra Takibinde; Ödeme emri ve takip talep örneği, son zabıt tutanağı

Adli yardım, bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engelleri aşmak ve bu özgürlüğün kullanımındaki eşitliği sağlamak üzere, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanların davanın gerektirdiği yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmalarının yanı sıra ücretsiz avukatlık hizmetlerinden yararlandırılmasıdır.

Adli yardım kurumu, adil yargılanma hakkının güvencesi olup, hak arama özgürlüğünde eşitlik yaratmayı amaçlamaktadır. Sosyal devlet ve hukuk devleti ilkelerinin gereği olarak devlet, hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak üzere gerekli mekanizmaları oluşturmak zorunda olup adli yardım kurumu da, bu ilkeleri yaşama geçirmek amacıyla oluşturulmuştur.

Adli yardım, HMK’nın 334-340 maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Adli yardımdan faydalanacak kişiler başlıklı 334. Maddeye göre;

(1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, (Değişik ibare: 6459 S.K.-K.T: 11.04.2013-R.G.T: 30.04.2013/m.22) “taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması” kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.

(2) Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdan yararlanabilirler.

(3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.

Adli yardım talebi kabul olan kişi;

  1. a) Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet.
  2. b) Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.
  3. c) Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
  4. ç) Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temininden, hükmün kesinleşmesine kadar ücretsiz olarak faydalanır.

Mahkeme, talepte bulunanın, yukarıda düzenlenen hususlardan bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.

Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir. Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.

Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır.  Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.

HMK 337. maddesine göre mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. Ancak, talep hâlinde inceleme duruşmalı olarak yapılır. Adli yardım taleplerinin reddine ilişkin mahkeme kararlarında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir.

Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir. Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.

Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkar veya sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır.

Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması halinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler halinde ödenmesine karar verilebilir.

Adli yardım kararından dolayı Devletçe ödenen veya muaf tutulan yargılama giderlerinin tahsilinin, adli yardımdan yararlananın mağduriyetine neden olacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa, mahkeme, hükümde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına karar verebilir.

Adli yardımdan yararlanan kişi için mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.

İlginizi çekebilir: Adli yardım hakkınızı biliyor musunuz: Nasıl faydalanabilirsiniz, neleri kapsar?

Avukat Gökçe Işık
Burslu olarak girdiğim Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdim. Medeniyet Üniversitesi’nde Tıp Hukuku alanında yüksek lisansımı tamamladım. Baronun Kadın Hakları Komisyonu’nda aktif görevler aldım ve ... Devam