Aşırı düşünme alışkanlığını avantaja çevirmenin 3 yolu

Overthinking yani aşırı düşünme alışkanlığı, iki durumun kısır döngüye girmesinden kaynaklanıyor. Bu durumlar, geçmişi zihinde yeniden oynatmak ve geleceğin provasını yapmak olarak karşımıza çıkıyor. Her iki durum da kesin bir şekilde ikna edilene kadar rahatlayamayan sinir sisteminden kaynaklanıyor. Bu sinir sistemi, zihnin herhangi bir olayın veya durumun üzerinden çok zaman geçse bile analiz etmeyi sürdürmesine yol açıyor.

Benliği koruma içgüdüsü olarak başlayan overthinking, zaman içinde uyumsuz bir başa çıkma mekanizmasına dönüşüyor. Sık sık aşırı düşünen insanlar fazlasıyla kaygılanıyorlar ve sürekli kendilerini gergin hissediyorlar. Bu nedenle, zihnin nasıl aşırı çalıştığını anlamak büyük bir önem taşıyor. Zihnin çalışma mekanizması anlaşıldığı zaman overthinking avantaja çevrilebiliyor. Bu yazımızda, bu alışkanlığı avantaja çevirmek için uygulayabileceğiniz üç pratiği kaleme aldık.

Aşırı düşünmeyi organizasyona dönüştürün

Düşünceleriniz bir döngüde takılıp kaldığı zaman bu baskıyı azaltmak için onları dışsallaştırmaya çalışabilirsiniz. Düşüncelerinizi zihninizden tek tek seçip çıkardığınızı ve görebileceğiniz bir yere koyduğunuzu hayal edebilirsiniz. Bu pratik için döngüye takılıp kalmış düşüncelerinizi kağıda dökebilirsiniz. Ayrıca, onları ‘’Aslında neyi çözmeye çalışıyorum?’’ ve ‘’Atabileceğim en küçük adım ne?’’ gibi basit sorulara indirgeyerek de netliğe ulaşabilirsiniz.

Bu pratik, aslında bilişsel ayrışmanın (cognitive defusion) basit bir örneği. Bilişsel ayrışma, düşüncelerinizle benliğiniz arasına bir mesafe koyduğunuz zaman gerçekleşiyor. Bilişsel ayrışma sayesinde, düşüncelerinizi uymanız gereken emirler gibi değil de size iletilen bilgiler olarak değerlendirebilirsiniz.

2024’te yayınlanmış olan bir araştırma, düşünceleriyle arasına mesafe koyabilen kişilerin sorunları çözmek için anılarını, içgörülerini ve öz farkındalıklarını başarılı bir şekilde kullanabildiklerini belirtiyor. Bu bulgu doğrultusunda, bilişsel ayrışmanın zihinsel gürültüyü işlevsel bir netliğe dönüştürebildiğini söyleyebiliriz.

‘’Ya şöyle olursa?’’ sorusuna ‘’O zaman ne yaparım?’’ sorusuyla karşılık verin

Çözülmemiş meseleler öz güveni düşürdüğü için overthinking sergileniyor. Zihninizi meşgul eden bitmek bilmeyen sorular ve varsayımsal senaryolarla başa çıkmak için boşlukları kesin olarak doldurmalısınız. Örneğin, zihninizde sürekli dönen ‘’Ya başarısız olursam?’’ düşüncesi yerine ‘’Başarısız olursam ne yaparım?’’ düşüncesiyle döngüyü kırabilirsiniz.

Bu pratik, hem korkuyu deneyimlemenize hem de korkunuzun ötesine geçebilmenize yardımcı olabilir. Bu sayede, sürekli en kötü senaryoları üretmekten uzaklaşabilirsiniz. Bu uzaklaşma da beyninizin sürekli tehlike yerine çözüm aramasına olanak tanıyabilir. Kısacası, kendinizi güçsüz hissettiğiniz anlarda ‘’O zaman ne yaparım?’’ sorusunu sorarak düşünce dünyanızı sakinleştirebilirsiniz.

Overthinking alışkanlığını öngörüye çevirin

Overthinking, aynı korku etrafında döndüğü zaman fazlasıyla zararlı hale geliyor. Bu alışkanlığı ileriye doğru hareket edecek şekilde programlarsanız düşünmenin gücünden faydalanabilirsiniz.

İnsan zihni anlık ipuçlarının farkına varıyor ve yaşanabilecek potansiyel durumları hayal ediyor. Daha sonra, bu durumlara göre plan yapıyoruz, hazırlık amaçlı ufak adımlar atıyoruz ve durum ortaya çıktığı zaman yaptığımız hazırlığı kullanıyoruz. Yağmur bulutlarını fark ettiğiniz zaman evden bir şemsiyeyle çıkmanız bunun en somut örnekleri arasında bulunuyor.

Zihniniz evrimsel tasarımına uygun bir şekilde farklı senaryolar kurguladığı zaman bunun faydalı bir yere varıp varmadığını anlamalısınız. Eğer faydadan çok zarar söz konusuysa kontrolü ele almalısınız. Zihninizin sizi bir şeye hazırlayıp hazırlamadığını sorgulayarak kendinizi cezalandırmayı arkanızda bırakmalısınız. Bu sayede, hayal ettiğiniz senaryoların anlamsız bir korkuya değil de yararlı bir çözüme ulaşmasını sağlayabilirsiniz.

Zararlı ve yararlı düşünme arasındaki temel farkın niyet olduğunu algılamalısınız. Eğer düşünceleriniz sizi kontrol etmeyi amaçlıyorsa kaos söz konusudur. Düşünceleriniz aracılığıyla bir şeyleri anlamlandırdığınızı düşünüyorsanız netliğin ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Overthinkinge karşı yukarıdaki üç stratejiyi uygulayarak zihninize şefkatle yaklaşabilirsiniz.

İlginizi çekebilir: Overthinking nedir: Aşırı düşünme sorunu, nedenleri ve baş etme yöntemleri